BÝSÝKLET Alm. Fahrrad (r), Fr. bicyclette, Ýng. bicycle. Tekerlekleri, ayak çevirmesi ile dönen, pedallý iki-üç veya dört tekerlekli binek aracý. Oyuncak yapmaya meraklý olan Fransýz Sivrao Kontu, 1790 senesinde bir kalas parçasýnýn iki ucuna birer tekerlek koyarak ilk bisikleti yaptý. “Célérifêre” adýný verdiði bu oyuncaðýn gelecekte milyonlarca insan tarafýndan kullanýlacaðýnýn hiç farkýnda deðildi. Oyuncaðýn üzerine ata biner gibi oturuluyor ve ayaklar ...

Alm. Fahrrad (r), Fr. bicyclette, Ýng. bicycle. Tekerlekleri, ayak çevirmesi ile dönen, pedallý iki-üç veya dört tekerlekli binek aracý. Oyuncak yapmaya meraklý olan Fransýz Sivrao Kontu, 1790 senesinde bir kalas parçasýnýn iki ucuna birer tekerlek koyarak ilk bisikleti yaptý. “Célérifêre” adýný verdiði bu oyuncaðýn gelecekte milyonlarca insan tarafýndan kullanýlacaðýnýn hiç farkýnda deðildi. Oyuncaðýn üzerine ata biner gibi oturuluyor ve ayaklarla yerden hýz alýnýyordu. Baþka bir Fransýz bunu biraz geliþtirdi. Oturma yerine (sele) ile bir de gidon ilave etmiþti. Böylece hem üzerinde oturulabiliyor, hem de istenilen yere çevrilebiliyordu.

1818 yýlýnda Ýngiliz makinisti Birck oyuncak bisikleti demirden yapmýþtý. Pratik olmayan, aðýr, yürütülmesi zor bir araç olmuþtu. Nihayet 1855 yýlýnda Fransýz baba-oðul ön tekerleðin göbeðine bir pedal takmayý baþarmýþlardý. Bu aletlerine Latince iki tekerlek manasýna gelen kelimelerden faydalanarak “Bicycle” (Bisiklet) adýný verdiler. Bisiklet önce Ýngiltere sonra da bütün Avrupa'ya yayýldý. Yayýlma ve geliþme o kadar hýzla oldu ki, 1871 yýlýndaki Alman-Fransýz savaþýnda Fransýz ordu birliklerinde bisiklet kullanýldý.

Fransa'da kurulan bisiklet fabrikasý imalata baþladýktan bir yýl sonra, Ýngilizler de yeni bir model hazýrlayýp piyasaya sürdüler. 1875 yýlýna kadar, bisikletlerde hýzýn ön tekerleðin büyüklüðüne baðlý bulunduðuna inanýlýyordu. Bu sebepten ön tekerleklerin çapý 1.75 metreye kadar çýkarýlýrken, arka tekerleklerin çapý 30 santimetreye kadar inmiþti. Bu durum bisikletin yalnýz uzun boylu, uzun bacaklý kimseler tarafýndan faydalanýlan bir araç haline gelmesine sebeb oldu. 1875 yýlýnda yapýlan üç tekerlekli bisikletlerle kýsa boylularýn da binmesi saðlandý.

Ayna diþlisi ve rublenin keþfi ile pedal, iki tekerleðin ortasýna getirildi. Ýki diþli de zincirle birbirine baðlandý.

1888 yýlýnda John Boyd Dunlop adýndaki bir veteriner tahta tekerlekler üzerine içi hava dolu lastikler geçirince bisiklete binmek rahat oldu. Bundan sonra bisiklet modelleri gittikçe artan bir hýzla deðiþirken, bisiklet yarýþlarý da baþladý. Dünyada ilk bisiklet yarýþý 1869'da Paris ile Longchap arasýnda yapýldý. Ýlk mukavemet yarýþýný Christia Terront 3 saat 40 dakika 20 saniye ile kazanmýþtý. Günümüze kadar olan geliþmeler, olimpiyat ve dünya þampiyonalarý milyonlarca insaný velodromlara çekmektedir.

Bisikletin baþlýca parçalarý: Bisiklette yaklaþýk olarak 1000 parça vardýr. Mekanik olarak; 1) Kadro, 2) Gidon, 3) Frenler, 4) Sele ve borusu, 5) Tekerlekler, 6) Pedal, ayna diþlisi ve mili, 7) Zincir, 8) Ruble gibi bölümlere ayrýlýr.

Bisiklet yarýþlarý (sporu): Bisiklet sporu, daðlýk arazide, düz yollarda, kapalý salonlardaki pistlerde ve motorsiklet arkasýnda olmak üzere çeþitli þekillerde yapýlýr. Bu spor tek veya ekiple amatörler ve profesyoneller arasýnda olur. Yapýlan müsabakalar öncelikle yol ve pist olmak üzere ikiye ayrýlýr. Yol yarýþlarý, etaplý, tek günlük, saate karþý, motorardý ve takým yarýþlarý; pist yarýþlarý ise 4 km takým, 4 km pursuvit, 1 km sürat, 1 km saate karþý, puanlý yarýþlar, turatlama yarýþlarý þeklindedir.

Yarýþ bisikletleri 7 kg ile 10 kg arasýnda aðýrlýkta olabilir. Bu aðýrlýk son yýllardaki teknolojik geliþmelere baðlý olarak daha aþaðýya indirilmiþtir. Pist bisikletleri daha hafiftir. Aðýrlýðý 5,750 kg ve 6,500 kg arasýndadýr. Bunlarda fren bulunmaz, yol bisikletlerine göre daha hafif malzemelerden yapýlýrlar. Bisiklet yarýþ pistlerine "velodrom" denir. En normal pist üç turu 1 km edecek þekilde olanýdýr. Stadyumdaki pistler 500 m olarak yapýlýr ve iki turu bir kilometredir. Geniþlikleri ise, 5-10 m arasýndadýr.

Türkiye'ye ilk bisikletin hangi tarihte ve kim tarafýndan getirildiði bilinmemektedir. Giriþi oldukça eski olmasýna raðmen spor olarak benimsenmesi 1910 yýlýndan sonraya rastlar. 1912 yýlýnda ilk bisikletçilerimiz Paris Olimpiyatlarýna katýldýlar.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi