```Wilson Prensipleri```, ABD Baþkaný Woodrow Wilson`un ABD Kongresi`nin 8 Ocak 1918 tarihindeki oturumunda açýkladýðý ilkelerdir.
...
Wilson Prensipleri ABD Baþkaný
ABD Amerika Birleþik Devletleri'nin kýsaltmasý.
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
Woodrow Wilson`un ABD Kongresi`nin
Thomas Woodrow Wilson (d. 28 Aralýk 1856 – ö. 3 Þubat 1924), Amerika Birleþik Devletleri'nin 28. Baþkanýdýr. (dönem: 1913-1921). Önceleri bir akademisyen olan Wilson, bir ara Princeton Üniversitesi'nin rektörlüðünü yapmýþ ve 1911-1913 yýllarý arasýnda da New Jersey eyaleti valiliðinde bulunmuþtur. Beyaz Saray'da arka arkaya iki dönem baþkanlýk yapan ikinci demokrattýr.
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
8 Ocak 8 Ocak Gregorian takvimine göre yýlýn 8. günüdür. Sonraki sene için 357 gün var (Artýk yýllarda 358).
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
1918 tarihindeki oturumunda açýkladýðý ilkelerdir.
1918 yýlý olaylarý, ölümler, doðumlar ve diðer önemli geliþmeler
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
Ýtilaf Devletleri`nin
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
5 Eylül 5 Eylül Gregorian Takvimine göre yýlýn 248. günüdür. Sonraki sene için 117 (Artýk yýllarda 118) gün var.
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
1914`te imzaladýðý pakta "Baðlaþýk" deðil, "Ortak" olarak katýlan ve
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
2 Nisan 2 Nisan Gregorian Takvimine göre yýlýn 92. günüdür. Sonraki sene için 273 gün var (Artýk yýllarda 274).
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
1917`de savaþa fiilen katýlan
1917 yýlý olaylarý, ölümler, doðumlar ve diðer önemli geliþmeler
...Detaylý bilgi için linke týklayýnýz.
ABD, Itilaf Devletlerine saðladýðý destek sonucu savaþýn belirleyicisi oldu.
Savaþa girdikten kýsa bir süre sonra tüm ülkelerin barýþ özlemi içinde bulunduklarýný tespit eden
ABD Cumhurbaþkaný
Woodrow Wilson, savaþý sona erdirecek ve dünyanýn yeni statükosunun tespitinde esas alýnmasýný düþündüðü prensipleri 14 madde halinde
8 Ocak 1918`de kongrede açýklamýþtýr. Bu öndört ilke þunlardýr (özet haliyle):
1. Barýþ Antlaþmalarý açýk ve þeffaf biçimde yapýlmalý, gizli antlaþmalar yapýlmamalýdýr.
2. Karasularý dýþýndaki denizlerde dolaþým, savaþta ve barýþta, özgür olmalýdýr. Uluslararasý kararla, uluslararasý antlaþmalara uyulmasýný saðlamak için genel veya bölgesel ablukalar oluþturulabilir.
3. Uluslar arasýndaki bütün ekonomik engeller kaldýrýlmalý ve serbest ticarete izin verilmelidir.
4. Uluslar, iç güvenliði saðlamaya yetecek miktarýn dýþýnda silahlanmamalýdýr. Bunun saðlanmasý için garantiler verilmelidir.
5. Dekolonizasyon saðlanmalý ve sömürge topraklarýnda uluslara kendi kaderini belirleme hakký verilmelidir.
6.
Rusya topraklarýndaki yabancý birlikler ayrýlmalý ve devletlerin de yardýmý ile Rusya`ya kendi geliþmesini saðlamak için her türlü imkan verilmelidir.
7. Almanya, iþgal ettiði Belçika topraklarýný boþaltmalý ve Belçika`da savaþ önceki durum yeniden kurulmalýdýr.
8. Almanya, iþgal ettiði Fransa topraklarýnýn boþaltýlmalý ve
Prusya`nýn
1871`de ilhak ettiði
Alsaz-Loren Fransa`ya geri verilmelidir.
9.
Ýtalya`nýn sýnýrlarý ulusçuluk prensibine yeniden düzenlenmelidir.
10.
Avusturya-Macaristan Ýmparatorluðu halklarýna kendi kaderini tayin etme hakký saðlanmalýdýr.
11.
Romanya,
Sýrbistan ve
Karadað topraklarý boþaltýlmalý ve Sýrbistan`a denize açýlma imkaný verilmelidir. Balkan devletlerinin sýnýrlarý ulusçuluk prensibine göre düzenlenmelidir.
12.
Osmanlý Ýmparatorluðu`nun Türk olan kýsýmlarýna egemenlik hakký tanýnmalý, fakat Türk olmayan halklara baðýmsýzlýk verilmelidir. Çanakkale Boðazý, sürekli olarak, bütün milletlerin ticaret gemilerine açýk olmalý ve bu durum milletlerarasý garanti altýna konmalýdýr.
13. Baðýmsýz bir
Polonya kurulmalý ve
Baltýk Denizi`ne açýlmalýdýr.
14. Büyük ve küçük, bütün devletlere siyasi baðýmsýzlýklarýný ve toprak bütünlüklerini karþýlýklý olarak garanti altýna almak imkanýný saðlamak amacý ile, uluslarasý örgüt kurulmalýdýr.
Wilson bu 14 noktayý, gerçek bir barýþý esas alarak tespit etmiþ ve Amerikan Kongresi`nde vermiþ olduðu muhtelif demeçlerle geniþletmiþti. Taraflar arasýnda ateþkes görüþmeleri baþladýðýnda bu demeçlerin miktarý 27`yi bulmuþtu. Wilson 11 Þubat`ta verdiði demeçte: "Devletlerin yeni topraklar alamayacaklarý; savaþ tazminatý ve cezai tazminat alýnamayacaðý; uluslarýn kendi geleceklerini kendilerinin ortaya koymasý" prensip ve görüþlerine açýklýk kazandýrmýþtý.
Wilson`un önem verdiði önemli konulardan biri de, bir milletler arasý barýþ teþkilatýnýn kurulmasý idi. Denizlerin serbestisi konusu da önem. verdiði esaslý noktalardan biriydi. Bu ilke, Amerika`nýn bütün dünya ile ticaretini yakýndan ilgilendiriyordu ve Amerika`yý savaþa sürükleyen de Almanya`nýn bu ilkeyi ihlal etmesi olmuþtu.
Bununla birlikte, barýþ konferasýnda barýþ þartlarý düzenlenirken, Wilson`un bu ilkelerine çok az önem verilecek ve bu da onun için büyük hayal kýrýklýðý olacaktýr. Avrupa`nýn tecrübeli ve haris ihtiyar diplomasisi
Yeni Dünya`nýn tecrübesiz idealizmine boyun eðmeyecektir.
Linkler
http://en.wikisource.org/wiki/Fourteen_Points_Speech Wilson`un konuþmasýnýn metni <small>
(Ýngilizce)</small>
{{Birinci Dünya Savaþý}}
{{I. Dünya Savaþý}}
Lütfen dikkat: Bu sayfada kýrmýzý ile linklenen ve iki çizgi ile altý çizilen linkler reklamdýr. Bu linklere týklanýldýðýnda baþka bir siteye yönlenirsiniz.
