Sör William Wallace (1276 - 23 Aðustos 1305), Kral I. Edward'ýn döneminde Ýngiltere'ye karþý yapýlan direniþte vatandaþlarýna önderlik eden Ýskoç þövalyedir. ...

Sir William Wallace (1276- 23 Aðustos 1305), kral I. Edward'ýn döneminde Ýngiltere'ye karþý yapýlan direniþte vatandaþlarýna önderlik eden Ýskoç sövalyedir.

Tarih Wallace'ýn asil bir beylikten gelen Robert the Bruce gibi asillerle çeliþen insanlardan biri olarak tanýmlar

Bazý tarihçiler Wallace'ýn 1270'de doðduðunu iddia ederken, 16. yy. kitabý "William Wallace'ýn Tarihi ve Ýskoç Hadiseleri"(Ýng.;History of William Wallace and Scottish Affairs) William'ýn 1276'da doðduðunu söylüyorlar. Kesin kanýtlarýn olmamasýndan dolayý Wallace'ýn doðum tarihi ve doðum yeri tartýþýlýr. Tarihe göre Wallace'ýn doðum yeri Renfrewshire'deki Paisley yakýnlarýnda Elderslie'da olduðuðu iddia edilir. Fakat son günlerde bazý biograflar onun doðum yerinin Ayrshire'daki Kilmarnock yakýnlarýnda Ellerslie da olduðunu söylüyor.

Ek olarak Wallace'ýn ilk hadiselerinden bazýlarý Ayrshire'da gerçekleþir. Bunun aksine Wallace'ýn ilk hadiseleri Elderslie'ye de Ellerslie'yede yakýn olmayan Lanarkta gerçekleþir ve daha sonra Wallace Ýrvin'deki Ýngilizler'e karþý savaþan Ýskoç asillere katýlmak üzere Ayrshire'a gitti

Wallace Fransa'daki papazlara katýlan iki amcasý tarafýndan eðitildi.

Wallace'ýn Zamanýnda Ýskoçya

Wallace doðduðunda kral III.Alexander 20 yýldan beri hakimiyetini sürdürüyordu.Onun dönemi ekonomik düzen,barýþ süresi içinde geçti ve Ýngiltere'nin baskýlarýna karþý koymayý baþardý.1286'da,Alexander attan düþtü ve sonra öldü.Tahta geçmek için hiç bir çocuðu sað deðildi.Ýskoç liderler,Alexander'ýn 4 yaþýndaki kýz torunu Margaret'ý -Norveç hizmetçisi(Ýng.the Maid of Norway) olarak tanýnýr- kraliçe ilan ettiler.Yaþýndan dolayý,Ýskoç liderler,Margaret yetiþene kadar,Ýskoçya'yý yönetmesi için geçici bir hükümet kurdu..Kral Edward,iktidarszýlýktan Ýskoç liderlerle Margaret'ý oðlu ile evlendirme antlaþmasý olan Birham antlaþmasýyla yararlanmak istedi.Fakat Margaret Norveç'ten Ýskoçya'ya dönerken yolda hastalandý ve öldü.(1920)

Yaygýn inancýn aksine John Balliol'un tahta hakký vardý.Ancak Ýskoçlar önyargýlardan kaçýnmak için sorun hakkýnda kara verecek baðýmsýz bir hakimin konu ile ilgilenmesini istedi.Kurnazca davranarak,Ýskoçlar Ýngiliz kralý I.Edward'ý kraliyetin yerine geçmesi için çaðýrdýlar.Fakat Edward,baðýmsýz hakem olarak gelmek yerine,büyük bir ordu ile Ýskoç-Ýngiliz sýnýrýna geldi. Tartýþmalara çözüm bulmak için özerk statüsüne bir lord olarak geldiðini söledi.Ýstekleri duyulduktan sonra 1292'de,Edward,Balliol'u Özerk Ýskoç olarak tanýmýmladýðý Ýskoçya'nýn hükümdarý seçti.Mart 1296'da Balliol Edward'a vergi vermekten vazgeçti ve bu ayýn sonunda Edward Ýskoç sýnýrý Berwick-upon-Tweed'e saldýrdý ve çok kan döktü.Ýskoçya'da yaþayan herkesi kiliselere saklansalar dahi katletti.Papa Edward'ýn hakimiyeti olan Gascony'de heyet topladý ve yaptýklarýndan dolayý Edward'a madalya verdi.Mayýs ayýnda Ýskoçlarý Lothian'daki Dunbar savaþýnda maðlup etti(1296) ve Haziran sonuda Balliol'u tahttan indirmek için Kincardine kalesinde zorladý.

Wallace'ýn Kahramanlýklarý Baþlar

Yerel Ayrshire destanlarýna göre;iki Ýngiliz askeri,Lonark'taki balýk pazarýnda Wallace'a meydan okudu.Tartýþmaiki Ýngiliz askerin öldüðü bir arbedeye dönüþtü.Bunun üzerine yetkililer o andan itibaren Wallace'ý kýsa sürede yakalama emrini yayýnladý.Hikayenin doðruluðu ne olursa olsun,Wallace Ýngilizlerden 1291'de babasýnýn ve abisinin ölümünden dolayý çok nefret ediyordu.

Wallace,1297'de Ýngiliz Lonark þerifi Sör William Heselrig'i öldürdü ve sevdiði ve evlendiði genç kadýn Marion Bardifute'un öcünü almak için onun cesedini parçaladý.Bu detayý doðrulayan kanýtlar yok.Kýsa sürede Wallace Loundoun Hill(Darvel.Ayrshire yakýnlarýnda)de ve Ayr daki savaþý kazandý.Geliþen isyan,Haziran ayýnda Ýrvin'de Ýskoç soylularýn Ýngiliz koþullarýný kabulü ile önemli bir zarar gördü..Aðustosta,Wallace Selkirk grubundan,Stirling'teki Andrew de Moray'ýn ordusuna katýlmak için ayrýldý.Moray bir diðer isyaný baþþlattý ve onlarýn gücü,Ýngilizlerle karþýlaþmak için hazýrlandýklarý Stirling'de birleþti

Stirling Köprüsü Savaþý

11 Eylül 1297'de Wallace,Stirling Köprüsü Savaþý'ný kazandý.Ýngilizlerin sayýca üstün olmalarýna raðmen ,Andrew de Moray ve Wallace liderliðinde Ýngiliz ordusu bozguna uðratýldý.Earl of Surrey(William de Warenne-4 asil Ýngiliz)'in profesyenel 300 süvari ve 10.000 piyadelik ordusus köprüyü keçerken bir felaketle karþýlaþtý.Köprünün hasarlý olmasý bir çok askerin birlikte geçmesine engel oluyordu(3 asker yanyana).Bu yüzden Ýngilizler köprüyü geçerken,Ýskoçlar onlarýn yarýsýnýn geçmesini bekledi ve daha sonra onlarý kýsa sürede yok etti.Ýngilizler geri çekilmeye baþladý.Fakat köprü aðýrlýðý kaldýramadý ve çöktü.Birçok Ýngiliz köprünün altýnda kaldý ve boðuldu.

Ýskoçlar ezici bir zafer kazandýlar ve bu ordularý için büyük bir moral oldu.Hugh Cressingham,Edward'ýn Ýskoçya'daki hazine görevlisi savaþta öldü.Moray,Stirling Köprüsü Savaþý'ndan3 ay sonra savaþta aldýðý yaradan dolayý öldü.

Wallace'ýn savaþtan dönmesi üzerine,Robert Bruce,Wallace'i þövalye ve "Ýskoçya'nýn koruyucusu ve ordularýnýn lideri" olarak ilan etti.Ve þimdi Sör Willam Wallace...

Falkirk Savaþý

1 yýl sonra ordular Falkirk Savaþý'na geldiler.1 Mayýs 1298;Ýngilizler biRoxburg'da bir çiftlik istila ettiler ve inekleri korkuttular.Lothian'ý yaðmaladýlar ve bazý kaleleri tekrar ele geçirdiler fakat Wallace'i savaþa çekemediler.Ýskoçlar düþmana karþý herþeylerini kullanmaya karar verdiler ve Ýngilizlerin yiyecegiðini tedarik eden adamýn hatasý yemekleri ve moralleri azalltý ve Edward Wallace'ý aramasýna Falkirk'te son verdi.

Wallace mýzrakçýlarýný dairesel bir þekilde mýzraklarý baþlarýndan yukarý þekilde oturur vaziyette ayarladý ve kazýklardan savunma alaný kurdu.Ýngilizler Ýskoç okçularýný yararak üst kýsmý ele geçirdi.Ýskoç þövalyeler kaçtýlar ve Edward'ýn adamlarý saldýrdýlar.Piyadelerin mýzrakçýlara attýðý taþlar ve oklar Ýskoçlarýn kaçma sebebi olup olmadýðý net deðildir.

Ýskoçlar birçok asker kaybetti ,fakat Wallace kaçtý.Bununla beraber gururu ve ordudaki ünü zarar gördü.

Eylül 1298'de,Wallace Robert the Bruce,Earl of Carrick ve John Comyn of Badenoch'un desteklediði Ýskoçya'nýn Koruyuculuðundan istifa etti. 1302'de Wallace barýþ hareketini rederken,Bruce kral Edward'la barýþ yaptý.

Wallace'ýn Yakalanmasý ve Ýdamý

Sör William,5 Aðustos 1305'te Edwar'a sadýk olan Ýskoç þövalye Sör John de Menteith'in onu Glaskow yakýnlarýndaki Robroystoun'da Ýngiliz askerlerine teslim edene kadar teslim olmaktan kaçýndý.

Wallace Londra'ya göderildi ve daha önceden haydutlar kralý olara taçlandýrýldýðý Westminster salonunda vatan hainliðinden þuçlandý.Bu talebe þöyle karþýlýk verdi "Ben hiçbir zaman Edward'ýn muhattabý olmadýðým için onun haini olamam."Kayýp olan John Balliol onun resmi kralý olmasýna raðmen Wallace suçlu ilan edildi.

23 Aðustos 1305,duruþmadan sonra Wallace mahkeme salonundan çýkarýldý.Üstsüz birþekilde Smithfield pazarýnda at tarafýndan çekildi(Elleri iplerle biryere baðlý ayaklar atýn arkasýnda baðlý birþekilde),dara aðacýnda asýldý fakat ölmek üzereyken býrakýldý.Hareketsiz,bitkindi.Vücudu parçalandý ve kafasý kesildi.Kafasý daha sonralardan kardeþi John ve Sör Simon Fraser'ýn da kafasýnýn asýldýðý Londra köprüsüne asýldý.Kol ve bacaklarý, Newcastle, Berwick, Stirling ve Perth'de ayrý ayrý sergilendi.

Wallace'ýn anýsýna dikilen levha,Smithfield Wallace'ýn idam edildiði yerin yanýnda olan AzizBartholomew Hastanesi(Ýng. St. Bartholomew's Hospital)'nin duvarýnda asýlýdýr.Ýskoç vatanseverler ve diðer ilgililer sýk sýk burayý ziyaret etmekte ve çiçek koymaktadýr.

Wallace'a ait olduðu anýlan kýlýç yýllardýr Dumbarton kalesinde saklandý ve þimdi Stirling yakýnlarýnda Wallace Ulusal Anýtý (Ýng. the Wallace National Monument)'da saklanýyor.Buna raðmen uzmanlar tarafýndan yapýlan incelemeler bu kýlýcýn dizaynýnýn Wallace'dan birkaç yýl sonrasýna ait olduðu sonucunu çýkardý.

---