Tümdengelim; genelden özele ya da yasalardan olaylara geçiþ þeklindeki akýl yürütmedir.
Örn: “Bütün balýklar denizde yaþar.”, “Kefal balýktýr. O halde, kefal de denizde yaþar” çýkarýmý, tümdengelim türü bir akýl yürütmedir. Kýyas, tümdengelimin en mükemmel þekli olarak kabul edilir. Bu nedenle, klasik mantýk akýl yürütmede esas olarak kýyasý almýþtýr.
Tümelden tikeli ve genelden özeli çýkaran uslamlama yöntemi... Tümdengelim, doðru olan ya da doðru olduðu sanýlan önermelerden zorunlu olarak çýkan yeni önermeler türetir. Öncüller doðruysa sonuç da mantýksal bir zorunlulukla doðrudur. “Örneðin: insan ölümlüdür , Ahmet insandýr öyleyse Ahmet de ölümlüdür” tasýmý, tümden gelen bir tasýmdýr. Bütün insanlarýn ölümlü olduklarý doðruysa Ahmet de bir insan olduðuna göre Ahmet’in de ölümlü olmasý zorunludur, baþka türlü olamaz.
Deneysel bilimin , tümevarýmcý bilgi yönteminin kurucusu Francis Bacon deneye baþvurmadýðý, salt düþünsel bir uslamlama olduðu için tümdengelimi yadsýmýþtýr. Buna karþýt Hegel , tersine, ancak tümdengelenin gerçek olduðunu, bireyselden yola çýkýlarak tüme varýlamayacaðýný savunmuþtur. Ona göre idealizm için tek geçerli yöntem, tümdengelim yöntemidir.
Tümdengelim ve tümevarým yöntemleri, tümelle tikel (genelle özel) arasýnda sýký bir iliþki gören ve bu iliþkiyi en doðru þekilde ortaya koymanýn yollarýný araþtýran Aristoteles’in buluþudur. Genelden özele inen tümdengelim yöntemiyle özelden genele çýkan tümevarým yöntemi 17. yüzyýldan itibaren bir hayli geliþmiþtir. Özellikle bu iki yöntem arasýndaki baðlýlýk, ikisinin birlikte kullanýlmasý diyalektik mantýkta gerçekleþmiþtir.
