B izans Kilisesi'nin devamı olan
Rum Ortodoks Patrikhanesi 330 yılından beri süregelmektedir. Ortodoks Kilisesi'nin başında bulunan başpapaza
patrik, onun makamına ve bulunduğu yere de
patrikhane denir. Bütün dünyada bulunan 5 Ortodoks patrikliğinin en büyüğü
İstanbul'dakidir. Fener Rum Ortodoks patriği bütün
Ortodokslarca dünya patriği sayılır. Öteki 4 Ortodoks patriği
Moskova,
İskenderiye,
Antakya ve
Kudüs'tedir.
Önceleri bütün Hıristiyanların bağlı bulunduğu kiliselerin sayısı üçtü.
Hz. İsa'nın havarilerinden
Petrus'un kurduğu
Roma Kilisesi,
Paulus'un kurduğu
Antakya Kilisesi ve
Yuhanna'nın kurduğu
İskenderiye Kilisesi.
Roma İmparatorluğu ikiye ayrılıncaya kadar bu durum devam etti. Roma Kilisesi güçlendikçe doğu kiliseleriyle ayrılıklar baş gösterdi ve iyice keskinleşti. Sonunda
1054 yılında Roma ve Bizans kiliseleri birbirinden tamamen koptu; böylece Roma Kilisesi'nin başında bulunan
papa bütün
Katoliklerin; İstanbul'daki Ortodoks Kilisesi'nin başında bulunan patrik ise bütün Ortodoksların başı oldu.
Fener Patrikhanesi
Fatih Sultan Mehmet 1453'te İstanbul'u fethettiği zaman Ortodoks Kilisesi'ne dokunmadı, hatta ona bütün
Hıristiyanlar üzerinde geniş yetki tanıdı. İlk patrikhane şimdiki
Fethiye Camii olan
Pammakaristos Kilisesi'ndeydi. 1586'da patrikhane Fener'deki
Eflak Sarayı Kilisesi'ne, 1602'de
Aya Yorgi Kilisesi'ne taşındı. 1720'de de patrik Yeremyands, patrikhanenin şimdi bulunduğu kiliseyi yaptırarak patrikhaneyi buraya yerleştirdi.
Patrikhane
Birinci Dünya Savaşı ertesinde
Türkiye aleyhine çalışarak Anadolu ve İstanbul'daki
Rum ahaliyi kışkırttıysa da
Kurtuluş Savaşı'ndan sonra, Anadolu Rumlardan arındığı için patrikhaneye dokunulmadı.
Türk Ortodoks Patrikliği
Kurtuluş Savaşı sırasında Fener Patrikhanesi'nin
Anadolu'daki Rumları kışkırtarak
Pontus Krallığı'nı diriltmeğe kalkışması ve
Yunanlıların Anadolu'yu istilasını alkışlaması üzerine Keskin metropoliti
papa Ettim (Pavri Karahisarlıoğlu, sonra Evrenerol) 1921'de bir bildiri yayımlayarak "Türk Ortodoks Kilisesi"ni kurduğunu açıkladı. Anadolu'daki Hıristiyan Türkler adına Fener Patrikhanesi'yle savaşan papa Eftim, Kurtuluş Savaşı'nı desteklediği için Fener Patrikhanesi'nce
aforoz edildi. O da 1924'te Rum Ortodoks Kilisesi'nden ayrılarak İstanbul'da Ortodoks Kilisesi'ni kurdu ve bunun başına patrik seçildi. Papa Eftim 1968'de ölünce yerine oğlu
Turgut Evrenerol patrik oldu.
