Persler İran’a hakim olan eski bir kavim.
Ari ırkına mensup, Hint-Avrupa kavmidir. M.Ö. 2000 yılında, kuzeyden gelip, Orta
İran’a yerleştiler. Eski
Ortadoğu’ya hakim
Elamlılar ve
Medlerin hakimiyetinde yaşadılar. M.Ö. 6. yüzyıl ortalarında, Pers Prensi
Keyhüsrev, Medlerle mücadele etti. Keyhüsrev, M.Ö. 533’te Medlerin İran’daki hakimiyetine son vererek,
Pers İmparatorluğunu kurdu. Büyük Keyhüsrev denilen ilk Pers imparatoru, İran ve
Anadolu’ya hakim olup, hudutlarını
Balkanlardan
Orta Asya ve
Hindistan’a,
Kafkaslardan
Hint Okyanusuna kadar genişletti.
Isa'dan önce 5.yy'da
Persler II. Keyhüsrev önderliğinde birleşerek kuzeydeki
Medleri yıkmış ve bir devlet haline gelmişlerdir. bundan sonra
Keyhüsrev fetih hareketlerine girişmiştir. bu fetihlerde ise babil, fenike gibi zengin yerleri fethedip ülkeyi zengin bir krallık haline getirmiştir.
Ermenistan'ı,
Lidya'yı ve krezüsün servetini ele geçirip tüm anadolu'yu hakimiyeti altında birleştirdi. anadolu'yu ele geçridikten sonra babil üzerine saldırdı, ve orayı da feth edip kendini babil kralı ilan etti, bundan sonra ise
Mısır'a saldırma hazırlıklarını yapıyordu, kuzeydoğuyu sağlamlaştırmak için iki kabileyle savaş yapmış ve bu savaşlar da kabileler direniş göstermişlerdir ve Keyhüsrev de bu savaşta hayatını kaybetmiştir.
Yerine ise oğlu Kambis geçer. Kambis devrinde mısır feth edilir,
Kartaca'ya kadar Pers ordusu ilerler ama Kartacalıları geçemezler. Kambis döneminde İranlı kabileler ayaklanırlar. Bunlar Gomata isimli bir Med rahibinin başını çektiği
Mecusilerdir.
Kambis Mısır'dan dönerken, yolda ölür yerine ise ünlü pers imparatoru
I. Darious geçer ve bu isyanı bastırır, çeşitli alanlarında devrim niteliğindeki hareketlere girişir. 1. Darious da fetih hareketlerine girişir, doğu da Hindistan'a dayanmıştır imparatorluk, Kafkasya'ya doğru
Türklerin ataları olan
İskitlere karşı da sefer yapmışlardır, ama başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Daha sonra batıya yönelip,
Trakya,
Makedonya ve
Ege'ye saldırıp buraları ele geçirdi. Bunun üzerine
Yunanlılar, Darious ve oğlu
Kserkes'e karşı
Salamis Deniz Savaşını yaparlar.
II. Artakserkes döneminde devlet hızla çözülmeye başladı, imparatorlukta ayaklanmalar oldu, Mısır bağımsızlığını ilan etti, isyanlar güçlükle bastırıldı ancak daha sonra
III. Darious döneminde Perslere
Büyük İskender son verdi.
Persler, hakim oldukları sahalarda yaşayan halka hoşgörü ile muamele ederlerdi. Mecusiliğe inanırlardı. Persler’e Mecusîliği yani ateşe tapma dînini
Hindistan’dan kovulan
Zerdüşt öğretti. İyilik tanrısı “İzed” veya “
Ormürzd” ile kötülük ve karanlık tanrısı “
Ehrimen” olmak üzere iki
tanrıya inanırlardı. Perslerin dini inancı, bugünkü İran’da eski milli adetler diye Mecûsî ayinleri ve sayılı günler olarak yaşatılmaktadır.
Nevruz ve
Mihrican günleri, İran’da Perslerden beri törenlerle icra edilmektedir.
Perslerin merkezlerinden
Persepolis; askeri, idari ve sosyal mimari eserlerle süslenmişti.
Büyük İskender’in orduları tarafından yakılıp yıkılan Persepolis, M.Ö. 4. yüzyıldan beri harabe halindedir.
Kaynaklar
itusozluk.com
Rehber ansiklopedisi
