{{Düzenle-tarih|Mayýs 2006}} ...

{{Düzenle-tarih|Mayýs 2006}} {{Musevilik}} Hz. Mûsâ ( Ýbrânîce: ``Moþe Rabenu משה רבנו)``, Mûsevîlik dininin peygamberi. == Eski Ahit`te Mûsâ== ===Ailesi=== Mûsevî inancýna göre Mûsâ: MÖ. 1392 yýlýnda Mýsýr`da doðdu. Annesi Levi ailesinden Yehoved, babasý ayný aileden Keat oðlu Amram`dýr. Amram ile Yehoved`in ilk önce Miryam adýnda bir kýzlarý olur. Bundan dört yýl kadar sonra Mûsâ`nýn aðabeyi olan Hârûn ( Ýbrânîce: Aaron) dünyâya gelir. ===Doðumu ve Saraya Giriþi=== Hârûn`un doðmasýndan üç yýl sonra Mýsýr firavunu, Yahudilerin Mýsýr`da çoðaldýklarýný ve güçlendiklerini görünce onlarý kontrol altýna almak için üzerlerine angarya memurlarý koyar ve onlarý þehir inþaatlarýnda çalýþtýrmaya baþlar. Bu þekilde de kontrol altýnda tutamayacaðýný anlayýnca bu sefer de Mýsýr`daki ebelere "Bütün yeni doðacak Ýbrânî erkek çocuklarý öldürün ama kýz çocuklarýna dokunmayýn" emrini verir. Mýsýrlý ebeler, bu emri yerine getirmekten korkarlar. Bu sefer de Firavun: "Bütün doðacak olan Ýbrânî çocuklar Nil nehrine atýlacak" emrini verir. Bundan bir yýl kadar sonra Amram`la Yehoved`in bir erkek çocuðu olur. Onu Nil`e atmaya kýyamazlar ve sekiz günlük olunca usûlüne göre sünnet ederler. Üç ay kadar Mûsâ`ya baktýktan sonra daha fazla bakamayacaklarýný anlarlar, bir sepet yaparlar bunu ziftle sývayýp daha o zamanki ismi Mûsâ olmayýp bu isim daha sonra Firavun`un kýzý Batya tarafýndan konulacak olan Mûsâ`yý içine koyarlar ve Nil`e býrakýrlar. Mûsâ`nýn ablasý ve henüz 6-7 yaþlarýnda olan Miryam (Meryem), sepetin ve kardeþinin âkibetini öðrenebilmek için sepeti tâkip eder. Sepet, Firavun`un sarayýnýn bahçesine doðru süzülür. O sýrada Firavun`un kýzý Batya sepeti bulur, sünnetli olduðu için çocuðun Ýbrânî olduðunu hemen anlarsa da bu çocuða acýr ve onu himâye eder. Ancak çocuk, hiçbir süt anneden süt emmemektedir. Bunun üzerine Miryam, Batya`ya ona bir süt anne bulmayý teklif eder ve kendi annesini çaðýrýr. Çocuk, kendi annesinin sütünü içince firavunun kýzý Batya, çocuðu kendi annesine emzirmesi için verir. Çocuk iki yaþýna geldiðinde annesi Mûsâ`yý firavunun kýzýna getirir. Firavunun kýzý, çocuða Mûsâ ( Ýbrânîce: Moþe משה, Sudan çýkarttým) ismini koyar ve onu evlat edinir. Bu târihten sonra çocuk Mûsâ adýyla anýlmaya baþlanýr. Mûsâ`nýn anne ve babasý tarafýndan konulmuþ gerçek bir ismi olduðu kesindir. Çünkü Yahudi geleneklerine göre sekiz günlükken sünnet olan bir çocuða mutlaka bir isim takýlýr. Ancak bu isim bilinmemektedir. ===Saray Günleri ve Kaçýþ=== Mûsâ, Firavun`un sarayýnda bir Mýsýr prensi gibi yetiþtirilir, iyi bir eðitim alýr ve bir takým imtiyazlara sâhip olur. Ancak ailesi ile kaldýðý iki yýl içerisinde anne ve babasýnýn verdiði eðitimle halkýný, kökeni bilmekte ve kendini bir Mýsýrlýdan çok Ýbrânî olarak görmektedir. Firavun, Mûsâ`yý sevmekle berâber çocuktaki bir takým hareketlerden ve ileride tahtýna göz dikebileceðinden kuþkulanmaktadýr. Danýþmanlarýnýn da verdiði tavsiyeyle çocuðu sýnamaya karar verirler. Bir kabýn içine bir parça som altýn ve bir adet kor haline gelmiþ kömür koyarak Mûsâ`ya uzatýrlar. Böylelikle çocuðun altýna olan zaafýný kontrol edeceklerdir. Çocuk, önce altýnýn parlaklýðýna ve câzibesine kapýlýp elini altýna doðru uzatýrsa da daha sonra Cebrâil`in Mûsâ`nýn elini tutar kor kömürü alýp aðzýna atmasýný saðlar. Bu yüzden Mûsâ, hayâtýnýn sonuna kadar bir konuþma problemi yaþayacak, bâzý harfleri düzgün telaffuz edemeyecektir. Bir gün Mûsâ bir Ýbrânîyle Mýsýrlý bir Kýptî`nin kavga ettiðini görür ve onlarý ayýrmak için araya girer ve yanlýþlýkla Mýsýrlýyý öldürür. Bir süre sonra yine kavga eden o Ýbrânî`yle bir baþkasýnýn arasýný bulmak isteyince o adam: "Seni üzerimize kim hakem tâyin etti? Yoksa o Mýsýrlýyý öldürdüðün gibi beni de öldürecek misin?" deyince, Mûsâ olayýn duyulduðunu ve yayýldýðýný anlar. Firavun da olayý duyar ve Mûsâ`nýn idâmýný ister. Mûsâ, bunun üzerine Mýsýr`dan kaçar. ===Çöldeki Günler ve Evlenmesi=== Mûsâ, Midyan (Medyan) þehrine giderek orada bulunan Midyan`ýn Peygamberlerinden Yitro ( Hz. Þuayb)`la tanýþýr. Yitro, ona iyi davranýr ve Mûsâ`yý kýzý Tsipora ile evlendirir. Bu evlilikten Mûsâ`nýn iki çocuðu olur. Mûsâ, onlara erþom ve Eliezer adlarýný verir. ===Tanrý ile Konuþmasý=== Bu sýrada Firavun ölmüþ, yerine baþka bir firavun geçmiþtir. Bu firavun da Ýbrânîlere baskýlarýný arttýrmýþtýr. Mûsâ ise kardeþlerinin acýlarýný hissetmektedir. Birgün Mûsâ daðda gezerken yanan, ancak duman çýkartmayan bir çalýlýk görür. O anda Tanrý`nýn sesini duyar. Tanrý, ona Mýsýr`da acý çekmekte bulunan Yahudileri Mýsýr`dan çýkartma görevini verir. Mûsâ önceleri bu görevden kaçýnýr. Ancak Tanrý`nýn emri olduðu için kabul eder. Mûsâ Tanrý`ya küçükken yaþadýðý olaydan dolayý konuþma problemi olduðunu, firavunu iknâ etmekte problemler yaþayacaðýný söyler. Tanrý bunun üzerine aðabeyi Hârûn`un ona yardýmcý olacaðýný, Mûsâ`nýn düþündüklerini Hârûn`un aðzýndan çýkacaðýný söyler. Tanrý, ayrýca Mûsâ`yý bir takým mûcizelerle donatýr. Bunlardan bir tânesi, yere atýlýnca yýlana dönüþen ve tekrar eline aldýðýnda eski hâline dönen Mûsâ`nýn í‚sâsý`dýr. Diðeri ise Mûsâ elini göðsüne sokup çýkarttýðýnda elini kar gibi bembeyaz ýþýldatan, tekrar göðsüne sokup çýkarttýðýnda normale döndüren mûcizedir. Mûsâ, kayýnpederi Yitro`dan Mýsýr`a gitmek için izin ister ve Yitro`dan Selâmetle git! yanýtýný alýnca karýsý ve çocuklarýný Midyan`da býrakýp Mýsýr`a doðru yola çýkar. ===Firavun ve Mýsýr`dan çýkýþ=== Mûsâ ile Hârûn, birlikte Firavunun karþýsýna çýkarlar. Mûsâ, Yahudilerin serbest býrakýlmasý konusunda Firavunu iknâ etmeye çalýþýr. Firavun: "Senin Tanrýn kim ki onun sözünü dinleyip Ýsrâil Halkýný salayým? Tanrýný tanýmýyor, Ýsrâil Halkýný da salmýyorum" yanýtýný verir. Bunun üzerine Mûsâ, âsâsýný yere atar âsâ yýlana dönüþür. Firavun`un sihirbazlarý da ellerindeki ipleri yere atarlar, onlar da yýlana dönüþür ve Mûsâ`nýn yýlaný, diðer yýlanlarý yutar. Firavun`un sihirbazlarý, bunun bir sihir olmadýðýný, mûcize olduðunu söylerlerse de Firavun iknâ olmaz. Yahudiler üzerindeki yükü daha da arttýrýp Yahudiler ile Mûsâ`nýn arasýný açma yoluna gider. Bunun üzerine Tanrý, Mýsýr`ýn üzerine on belâ gönderir. Ancak her seferinde Firavun "Salacaðým!" diye söz verip belâ ortadan kalkýnca vazgeçer. Bu belâlar: #Nil`in bütün sularýnýn kana dönüþmesi #Bütün Mýsýr`ý kurbaðalarýn basmasý #Þehri bitlerin basmasý #Vahþi hayvanlarýn istilâsý #Mýsýrlýlarda baþ gösteren salgýn hastalýklar #Mýsýrlýlarda çýkan çýbanlar #Dolu yaðmasý ve hayvanlarýn telefi #Çekirge istilâsý #Her yerin zifîri karanlýk olmasý ve insanlarýn hareket edememesi. #Mýsýrlýlarýn bütün ilk doðanlarýnýn ölmesi. Bu son belâda Firavun`un çocuðu da ölünce Firavun, Ýsrâil Oðullarýný salmaya karar verir. Yahudiler, o gece apar topar Mýsýr`ý terk ederler; öyle ki ekmeklerini bile mayalamaya fýrsat bulamazlar. (Bakýnýz: Pesah). Ýsrâil Oðullarý, Mûsâ`nýn rehberliðinde Vaad Edilmiþ Topraklar`a girmek üzere yola çýkarlar. Kýzýldeniz önlerine geldiklerinde piþman olan Firavun ve ordularý arkalarýndan yetiþir. O arada Mûsâ, âsâsýný Kýzýldeniz`e vurur. Deniz yarýlýr ve Yahudiler aradan geçerek karþýya ulaþýrlar. Mýsýr ordusu da peþlerinden gelirken Mûsâ, âsâsýný tekrar vurur ve Kýzýl Deniz kapanýr. Firavunun ordusu da Kýzýldeniz`in sularýnda boðulur. ===Çölde Kýrk Yýl=== Bundan sonra Yahudiler, çölde kýrk yýl dolaþýrlar. Bu süre boyunca Tanrý`nýn gökten yaðdýrdýðý Man ile beslenirler. Man, mûcizevi bir yiyecektir. Ýnanýþa göre sabahlarý çið gibi yaðan Man, toplanýp öðütüldüðünde meydana gelen undan yapýlan ekmek, her yiyeceðin tadýný almaktadýr. Bu arada Mûsâ`nýn kayýnpederi Yitro, karýsý Tsipora ve iki çocuðu Gerþom ve Eliezer, Mûsâ`nýn yanýna geri dönerler. O güne kadar Mýsýr`dan çýkan tüm insanlarla bire bir konuþan, onlarýn anlaþmazlýklarýna hakemlik eden Mûsâ, kayýnpederi Yitro`nun tavsiyesiyle halkýný örgütler, onlarýn baþýna liderler koyar. Böylece sorunlarýn çözülmesini kolaylaþtýrýr. Mûsâ, Sînâ daðýnda Yahudîliðin esâsý olan 10 Emir`i alýr. Ancak aþaðýya inmesi gecikince halkdan bâzýlarý altýn bir buzaðý yapýp ona tapmak isterler. Bunun üzerine sinirlenen Mûsâ, 10 Emir tabletlerini kýrar. Halkýn piþmanlýðý üzerine kýsa bir zaman sonra tekrar 10 Emir tabletlerini Tanrý`dan alýr. Altýndan bir Ahit Sandýðý yapýlýr ve 10 Emir tabletleri bunun içine yerleþtirilir. Ayrýca ibâdet etmek için seyyar bir çadýr tapýnak yapýlýr ve Yahudiler, kýrk yýl boyunca çadýr tapýnak olan Miþkan`da ibâdet ederler ve orada kurban keserler. Çölde geçen bu süre içerisinde Tanrý`dan yeni emir ve yasaklar gelir. Mûsevilik tam olarak þekillenmeye baþlar. Çölde nüfus sayýmý yapýlýr, kabîleler belirlenir ve Vaad Edilmiþ Topraklar`da nerelere hangi kabîlenin yerleþecekleri kararlaþtýrýlýr. Mûsâ, MÖ. 1272 yýlýnda 120 yaþýnda Moab ovasýnda Eriha karþýsýnda bulunan Nebo daðýndaki Pisga tepesine çýkar. Oradan Vaad Edilmiþ Topraklar`a son bir kez bakar ve ölür. Moab ülkesinde Bet-Peor nehrinde gömülür. Mezarýnýn yeri bugün bilinmemektedir.

---

Bu makale, online kullanýcý topluluðu tarafýndan oluþturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nýn Türkçe versiyonu Vikipedi'deki Musevilik'te Musa maddesinden kopyalanmýþtýr. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansý ilkeleri kapsamýnda özgürce kullanýlabilir.