Massachusetts eyaleti,
Amerika Birleþik Devletleri'nin 50
eyaletinden biridir. Ýlk önce
Büyük Britanya Krallýðý'nýn bir
kolonisi olarak kurulmuþtur.
4 Temmuz 1776 tarihinde
Baðýmsýzlýk Bildirgesi'yle baðýmsýzlýklarýný ilan ederek
Amerika Birleþik Devletleri'ni oluþturan ilk
Onüç Koloni'den biri oldu.
Eyalet,
ABD'nin kuzeydoðusunda
New England bölgesinde yer alýr. En önemli kenti dünyaca ünlü
Boston kentidir.
Coðrafyasý
Massachusetts'in kuzeyinde
New Hampshire ve
Vermont eyaletleri, güneyinde
Connecticut ve
Rhode Island eyaletleri, batýsýnda
New York eyaleti ve doðusunda
Atlas Okyanusu yer alýr. Eyaletin güneydoðusunda
Cape Cod adý verilen plajlarý ve tatil beldeleriyle ünlü bir yarýmada yer alýr.
Cape Cod'un güneyinde de
Martha's Vineyard ve
Nantucket adalarý vardýr.
Tamamen Massachusetts sýnýrlarý içinde yer alan en büyük nehri
Charles nehridir. Ýçinden geçen diðer nehirler
Connecticut Nehri ve
Merrimack Nehridir. Eyalet içindeki en büyük göl
Quabbin Rezervuarýdýr. En yüksek noktasý 1.063 metre yüksekliðindeki
Mt. Greylock daðýdýr.
Massachusetts'in can damarý ve en büyük kenti
Boston kentidir.
Boston'un büyük þehir nufusu yaklaþýk 5.800.000 civarýndadýr, fakat nufusun büyük çoðunluðu ana kentin dýþýndaki banliyölerde yaþamaktadýr. Massachusetts'in kayda deðer diðer büyük kentleri
Worcester ve
Springfield'dir.
Ek bilgi
Massachusetts, ABD'yi oluþturan eyaletlerden biri. Ülkenin kuzeydoðu kesiminde, New England bölgesinde yer alýr. Kuzeyde Vermont ve New Hampshire, doðuda ve güneyde Atlas Okyanusu, gene güneyde Rhode Island ve Connecticut, batýda ise New York eyaleti ile çevrilidir. Yüzölçümü 21.456 km2 olan eyaletin baþkenti Boston'dur.
1620'de "Mayflovver" gemisi ile Plymo-uth'a gelen öncü göçmenler ilk kalýcý yerleþmeyi kurduðunda Massachusetts'te yaþamakta olan Yerliler uzun süre varlýklarýný sürdürdüler. On yýl sonra Ýngiliz Püri-tenlerinin ilk grubu Boston'a ulaþtý ve kurduklarý Püriten birliðinin ABD'nin dinsel, siyasal ve toplumsal kurumlarýnýn geliþmesinde çok önemli ve kalýcý etkileri oldu. Amerikan Baðýmsýzlýk Savaþý öncesindeki yýllarda Massachusetts'te devrimci etkinlikler yoðundu ve devrimin ilk çarpýþmasý 1775'te Lexington'daki çayýrda gerçekleþti. Massachusetts 19. yüzyýlda köleliðin kaldý-nlmasý savaþýmýnda baþý çekti ve Birlik'in gerçek anlamda sanayileþen ilk eyaleti oldu.
Girintili çýkýntýlý kýyýlanný, yaklaþýk 11 bin yýl önce ortadan kaybolan büyük buzullar oluþturmuþtur. Kýyýdan hemen sonra sert, düz bir arazi baþlar ve eyaletin orta kesimine doðru yerini taþlý yayla otlaklarýna býrakýr. Eyaletin batý kesimi ise alçak tepelerden oluþur. Güneydoðudaki Cod Burnu okyanusa doðru 105 km'lik bir çýkýntý oluþturur. Orta Massachusetts birçok akarsuyla beslenen engebeli ovalarla kaplýdýr. Bu ovalarýn ötesinde verimli Connecticut Vadisi, Berkshire Tepeleri, Taconic ve Hoosac sýradaðlarý yer alýr. On dokuz ana ýrmak sistemi ile 1.200'den fazla göl ve gölcük vardýr. Ýklim temelde ýlýman olmakla birlikte, batýda daha soðuk ve kurudur. Temmuz ayý sýcaklýk ortalamasý 22CC, ocak ayý sýcaklýk ortalamasý ise -3°C'dir.
Massachusetts'te ilk 200 yýl boyunca Ýngiliz ve Protestan egemenliði sarsýlmadý (Kon-gregasyonal Kilise 1833'e deðin resmî niteliðini korudu). Ama 19. yüzyýlda göçler ve sanayileþme etnik bileþimi büyük ölçüde deðiþtirdi. Bu yüzyýlýn ilk yansýnda çok sayýda Ýrlandalý ve italyan göçmen gelmesinin sonucunda eyalet nüfusunun çoðunluðu Katolikleþti. 1980'de eyalet nüfusunun ancak yüzde 4'ü Siyahlardan oluþurken bu oran Boston'da yüzde 22'yi aþýyordu. 1980'lerin baþlarýnda, kuzeydeki öteki büyük kentlerin çoðu gibi Boston'un da nüfusu azalmaya devam etti. 1970-80 arasýnda nüfus kaybý yüzde 12'yi aþtý. Massachusetts, 50 eyalet arasýnda büyüme hýzý en düþük eyaletlerden biridir.
Tanm eyalet ekonomisinde hiçbir zaman temel önemde olmadý. Eyaletin güneydoðu kesimi dünyanýn baþlýca yabanmersini üreticilerinden olmakla birlikte, genellikle kayalýk olan topraklan ancak bostancýlýða elveriþlidir. Seracýlýk, fidanlýklar ve mandýracýlýk tarýmsal gelirin temelini oluþturur. Balýkçýlýðýn ekonomide her zaman birincil önem taþýmasýna karþýn, bir zamanlar önemli bir gelir kaynaðý olan balina avcýlýðý 20. yüzyýlýn baþlarýnda ortadan kalkmýþtýr.
Massachusetts uzun süre önce sanayileþmiþ bir eyalettir. Ýlk tuz ve demir-çelik fabrika-lannýn kurulmasý 1640'lara deðin uzanýr. Bir zamanlar geliþmekte olan dokuma sanayisi önemini yitirmiþ olmakla birlikte, eyalet günümüzde saat, çatal-býçak, silah, deri eþya ve özellikle son yýllarda elektronik ve iletiþim araçlarý üretimiyle tanýnmaktadýr. Ekonomide turizm de önemli bir yer tutar.
1850'lerin ünlü yelkenli gemileri (clipper) ve ülkenin ilk demiryolu Massachusetts'te yapýldý. ABD'deki ilk elektrikli tramvay Brockton'da, ilk yolcu metrosu Boston'da çalýþtýrýldý. Günümüzde eyalette yaygýn bir kara ve demir yolu aðý vardýr. Boston önde gelen bir deniz ve hava limanýdýr.
Boston uzun süredir yalnýzca Massachu-setts'in deðil, bütün ülkenin önemli kültür merkezlerinden biridir. Boston ve Massa-chusetts'in, Jonathan Edwards'dan Emerson, Thoreau, Havvthorne, Longfellovv ve Dickinson'a kadar uzanan canlý bir edebiyat geleneði vardýr. Eyalet 1626'da Harvard Universitesi'nin kurulmasýndan bu yana devlet okullan ve özel okullarla ülke eðitiminde baþý çekmiþtir. Nüfus (1992 tah.) 5.998.000.
Linkler
http://www.state.ma.us Eyaletin resmi web sitesi
