Türkçe ansiklopedi, sözlük, genel baþvuru ve bilgi sitesi

Kriptoloji hakkýnda bilgi

Kriptoloji Haberlerin þifrelendirilmesi, þifrelendirilmiþ haberlerin çözülmesi. Kriptoloji, gizli haberleþmenin ilmidir. Birbirine zýt iki bölümden ibarettir. Dost haberleþmesinin ve düþman haberleþmesinin anlaþýlmasý. Birinci kýsým, haberleþme bilgilerinin istenmeyen kimseler tarafýndan elde edilmesini önler. Burada haberleþmenin þifrelendirilmesi veya elde edilmesini önleme bakýmýndan hýzlý iletilmesi gibi metodlar kullanýlýr. Karþý haberleþmenin anlaþýlmasý ise, çeþitli þifre çözümü me ...

Kriptoloji, þifre bilimidir. Çeþitli iletilerin, yazýlarýn belli bir sisteme göre þifrelenmesi, bu mesajlarýn güvenlikli bir ortamda alýcýya iletilmesi ve iletilmiþ mesajýn deþifresiyle uðraþýr.

Günümüz teknolojisinin baþ döndürücü hýzý göz önünde alýndýðýnda, teknolojinin geliþmesiyle ortaya çýkan güvenlik açýðýnýn da taþýdýðý önem ortaya çýkmaktadýr. Kriptoloji; kiþiler arasý veya özel devlet kurumlarý arasýndaki iletiþmelerden, sistemlerin oluþumunda ve iþleyiþindeki güvenlik boþluklarýna kadar her türlü dalla alakalýdýr.

Kriptoloji, çok eski ve renkli bir geçmiþe sahiptir. Tarihten günümüze bazý þifreleme teknikleri þunlardýr:

  • Sezar þifrelemesi
  • Rotor makinesi (Enigma)
  • Açýk anahtarlý þifreleme
  • Çýrpý fonksiyonlarý
  • Veri gizleme teknikleri

    Kriptoloji Haberlerin þifrelendirilmesi, þifrelendirilmiþ haberlerin çözülmesi. Kriptoloji, gizli haberleþmenin ilmidir. Birbirine zýt iki bölümden ibarettir. Dost haberleþmesinin ve düþman haberleþmesinin anlaþýlmasý. Birinci kýsým, haberleþme bilgilerinin istenmeyen kimseler tarafýndan elde edilmesini önler. Burada haberleþmenin þifrelendirilmesi veya elde edilmesini önleme bakýmýndan hýzlý iletilmesi gibi metodlar kullanýlýr. Karþý haberleþmenin anlaþýlmasý ise, çeþitli þifre çözümü metodlarýna sahiptir. Burada yalnýz yazýlý haberleþmenin gizli þekle getirilmesi ve çözüm yollarýndan bahsedilecektir.

    1. Kullanýþ yeri: Genellikle ülkeler arasýnda Özellikle harp zamanýnda ve dýþ siyasetin tesbitinde önemli bir haber kaynaðýdýr. Tarihte en Ünlü örneklerden biri Zimmermann Telgrafý’dýr. Ozamanýn Alman Dýþiþleri Bakaný Arthur Zimmermann, çektiði 17 Ocak 1917 tarihli bu telgrafla Meksika’ya, ABD ile savaþa girdiðinde Texas, New Mexico ve Arizona eyaletlerini teklif etmekteydi. Ýngiltere bu telgrafý ele geçirip ABD’ye iletmiþ ve bir ay sonra da ABD harbe katýlmýþtýr.

    Kriptoloji, ayrýca kaçakçýlar ve at yarýþlarýnda kumar oynayanlar tarafýndan kullanýldýðý gibi, nadir de olsa ticari hayatta faydalý olmaktadýr.

    2. Sistemi: Yaygýn iki tür sistemi vardýr. Þifreleme sisteminin birinde kelime, cümle, hece, sayý ve harflere bunlarýn gizli karþýlýklarý getirilir. Ancak bunlar çok uzun listeler teþkil ettiðinden lugat þeklinde þifre kitaplarý hazýrlanýr. Diðer sistemde ise karþýlýk bulma, bir tekniðe göre yapýldýðýndan sistem ezberlenebileceði gibi bir sayfaya sýðdýrýlabilir veya makina kullanýlarak otomatik hale getirilebilir.

    Sistematik þifreleme: Ýki bölümden ibarettir. Biri deðiþmeyen kelimeler, diðeri de özel anahtar kelimelerdir. Alfabedeki harf sýrasý deðiþtirilerek yeni bir sýra üretilir. Bunun için mesela anahtar bir kelime seçilir: REHBER. Daha sonra tekrar eden harfler silinir REHB. Buna ilaveten alfabe harfleri ilave edilir. Bu arada tekrar edilen harfler silinir: REHBACDFGIÝJKLMNOÖPSÞTUÜVYZ. Diðer bir tür yeni alfabe üretme þeklinde ise bir anahtar kelime seçilir: ANSÝKLOPEDÝ. Tekrar olanlar silinir ve alfabede kalan harfler alt sýralara ilave edilir:

    ANSÝKLOPED

    BCÇDFGHIJM

    ÖRÞTUÜVYZ

    Daha sonra kolon tarzýnda yazýlarak:

    ABÖNCRSÇÞÝDTKFULGÜOHVPLYEJZDM

    yeni bir alfabe düzeni elde edilir.

    Sistematik þifrelemede kullanýlan diðer bir metod da, anahtar kelime yazýlýr, altýna harflerin alfabedeki sýrasýna göre numaralama yapýlýr. Alt sýralara ise mesaj yazýlýr. Anahtar kelime “elektrik” alýnarak.

    ELEKTRÝK

    16248735

    GÝZLÝBEL

    GELERÝAC

    ELEYAK

    yazýlýr. Daha sonra bu kolonlar numara sýrasýna göre toplanýr:

    GGE ZLE EA LEY LC ÝEL BÝK ÝRA

    Gönderilen bu mesajý, anahtar kelimeyi bilen kimse düzenler ve mana çýkarabilir. Bu. Ýkinci Dünya Savaþýnda Alman casuslarý tarafýndan kullanýlmýþtýr. Bunun önemli mahzuru kolonlarýn yan yana yazýlarak, manalý birþey çýkýncaya kadar, denenmesi sonucu çözülebilmesidir. Bu þifrelemeyi daha karmaþýk yapan þekilde ikinci bir anahtar kelime kullanýlýr. Ýlk halde þifrelenmiþ yazý benzer þekilde tekrar þifrelenir: Anahtar kelimeler “elektrik” ve “makina” olduðuna göre,

    ELEKTRÝKMAKÝNA

    16248735514362

    GÝZLÝBELGGEZLE

    GELERÝACCÝELBÝ

    ELEYAKKÝRA

    þifrelenmiþ mesaj

    GAÝÝ ELÝ ZELA ELER GECK LYB

    þeklinde ortaya çýkar. Bu þifre þekli ise Ýkinci Dünya Savaþýnda ABD Stratejik Bürosu tarafýndan kullanýlmýþtýr. Bu iki þifreleme sisteminin mahzuru orjinal mesajda bulunan harflerin þifreli mesajda da mevcud olmasýdýr. Bu, þifrenin çözülmesi ihtimalini yükseltir.

    Yukarýda söylenen mahzur alfabe deðiþikliði yapýlarak giderilebilir. Mesela “Ansiklopedi” anahtarýndan türetilen alfabenin yukardaki mesaj aþaðýdaki þekilde ortaya çýkar.

    Normal abcçdefgðhýijklmnoöprsþtuüvyz

    YENÝ ABÖNCRSÇÞÝDTKFULGÜOHVPIYEJZDM

    Mesaj gizlibelgeleriaceleyak

    ÞÝFRELÝ MESAJ ÇTMUTBRUÇRURVTAÖRURDAF

    Birinci Dünya Savaþýnda Almanya tarafýndan kullanýlan þifreleme sisteminde ise önce anahtar bir tablo tesbit edilir. Bunun gönderen ve alan tarafýndan bilinmesi gerekir. Teþkilinde deðiþtirilmiþ alfabe þekli kullanýlabilir.

    Mesela “ANSÝKLOPEDÝ” anahtar kelimesiyle elde edilen alfabe kullanýlarak aþaðýdaki tablo elde edilir. Tablo kare olacak þekilde rakamlarla tamamlanýr:

    123456

    1. ABÖNCR

    2. SÇÞÝDT

    3. KFULGÜ

    4. OHVPIY

    5. EJZDMI

    6. 234567

    Daha sonra mesajýn harflerinin koordinatlarý harflerin altýna yazýlýr:

    GÝZLÝBELGELERÝACELEYAK

    3253215335351211535413

    5434421451416415141611

    Sonra bunlar satýr olarak ikili okunur:

    32-53-21-53-35-35-12-11-53-54-13-54-34-42-14-51-41-64-15-14-16-11

    Daha sonra tabloya gidilerek karþýlýklarý okunarak þifreli mesaj elde edilir:

    FZSZGGBAZDÖDLHNEO5CNRA

    Yukarda verilen sistemlerde þifreleme ve onlarýn normal yazýya çevrilmesi elle yapýlýr. Mesajýn çok olduðunda bunun mekanikleþtirilmesi gerekir. Bunun için diþliler kullanýlarak çeþitli sistemler geliþtirilmiþtir. Bunlardan en yaygýný Ýsveçli bir mühendis tarafýndan gerçekleþtirilen Hagelin sistemidir. Sistemde mesajýn verilmesi ve þifre alfabesinin seçiminde çok imkan olduðu için bu sistem günümüzde 60 ülke tarafýndan kullanýlmaktadýr.

    Kodlama: Bu tür sistem, deðiþik alfabe kullanýlmasýnýn geliþtirilmiþ þeklidir. Sistem uzun olup, her kelime ve deyimi kodlar. Alfabetik olarak düzenlenmiþtir. Her kelimeye bir sayý getirilir. Bazý ticari kodlar gibi olmayýp açýktýrlar. Kodlama ile mesaj 1/5 civarýnda kýsaltýr.

    3. Þifre çözümü metodlarý: Genel olarak çok çeþitli ihtimallerin denenmesiyle yapýlýr. Bütün þifreler çözülemez. Mesela Mayýs 1943-Mayýs 1944 arasýnda alýnan 46342 Rus þifresinden ancak 13312 tanesi Almanlar tarafýndan çözülebilmiþtir. Günümüzde bilgisayarlar, çözücülerin en büyük yardýmcýlarýdýr. Çözümde ilk araþtýrýlacak þey þifreli yazýda geçen harflerin tekrar oraný olur. Bu oran normal bir yazýdaki harf tekrar oran ile karþýlaþtýrýlarak þifre harflerinin karþýlýklarý araþtýrýlabilir. Mesela, eðer þifreli bir yazýda “s” harfi çok kullanýlmýþsa, bunun bir Türkçe þifre için “a” harfine, Ýngilizce veya Almanca’da “e” harfine ve Rusca’da “o” harfine karþý gelebileceði ihtimali büyüktür. Çünkü bunlar o lisanda en sýk kullanýlan harflerdir. Günümüzde þifre çözümü modern cebrin bir kolunu teþkil etmektedir.

    4. Çözülmeyen þifreler: Bu konuda þu söylenebilir ki, insanoðlu tarafýndan yapýlýp da, insanoðlu tarafýndan çözümlenmeyecek þifre yoktur. Ancak bazý þifrelerde çözüm için o kadar çok ihtimal vardýr ki, þifre çözülemez telakki edilebilir. Mesela burada açýklanan iki anahtar kelime ve arkasýndan tablo þeklindeki þifrelenmenin kullanýlarak bir yazýnýn þifrelendirilmesinde o kadar fazla çözüm olma ihtimali mevcuttur ki, bin bilgisayar bin sene çalýþsalar bütün ihtimalleri elden geçiremezler.

    5. Tarihi geliþim: Kriptoloji veya kriptografi’deki “kripto” gizli anlamýna gelir. Kriptoloji, bir ilim olarak ilk defa Araplarda ortaya çýkmýþ ve baþarýlý bir þekilde kullanýlmýþtýr. Müslüman Arablar, yalnýz þifreleme sistemleri üzerinde çalýþmamýþ, çözüm metodlarý da geliþtirmiþlerdir. Harflerin sýk tekrarlarýnýn araþtýrýlmasý ve buna dayanan, çözüm metodu bu zamandan günümüze gelmektedir. Bilimsel kriptolojinin geliþimiArablardan daha sonra Avrupa’ya geçmiþtir. Telgrafýn doðuþu ile deðiþik alfabeleri kullanarak þifreleme yapma yaygýn olarak kullanýlmýþ ve ilk telgraf 19. yüzyýlda Osmanlý ülkesinde kurulmuþtur. Radyonun geliþmesi mesajlarýn bu vasýtalar ile iletilmesini doðurmuþtur. Radyo mesajlarýnýn kolayca dinlenebilmesi mesajlarýn þifrelenmesinin önemini bir kat daha arttýrmýþtýr. Birinci Dünya Savaþýndan sonra kriptoloji artýk yalnýz savaþ zamanýnda kullanýlan bir ilim olmaktan çýkmýþ, barýþta geliþtirilmesine önem verilmiþtir. Amerikalý William F.Friedman önemli bir adým atarak þifre çözümünde matematik metodlarý kullanmýþtýr. Ýkinci Dünya Savaþýnda kriptoloji vazgeçilmez bir araç olmuþtur. Mesajlar bir yanda en karmaþýk þekilde þifrelenirken, karþý mesajlarýn çözümünde büyük gayret sarf edilmiþtir. Günümüzde gerek devletlerin gerekse askeri birliklerin en çok kullandýðý usul þifreleme olup hala geçerlidir.

    Kaynak: Rehber Ansiklopedisi

    • Ýlgili bilgi baþlýklarý

    Ýlgili bilgiler: Açýk anahtarlý þifreleme Deþifre Kriptografi Rotor makinesi Sezar þifrelemesi Teknoloji Veri gizleme teknikleri Þžifre Çýrpý fonksiyonlarý Kriptoanaliz

    Ansiklopedi tarayýcý