Frederic Chopin (22 Þubat 1810 da Zelazowa-Wola'da doðmuþ, 17 Ekim 1849'da Paris'te ölmüþtür). Ünlü Polonyalý piyanist ve besteci. Piyano edebiyatýnýn büyük þairi Chopin, Erken Romantik dönemde Paris sanat yaþamýnýn gözdesi olan bir Polonyalýdýr. Hemen tüm bestelerini yalnýz piyano için yazmýþ, danslarý ve lirik yapýtlarýný büyük bir minyatür ustalýðý ile yaratmýþtýr. Yapýtlarý romantik gerilimi korur ve Klasik dönemin yalýn anlatýmýný içerir. Ýkinci piyano sonatýnýn aðýr bölümü olan Cenaze Marþý, her çaðda, her toplumda, Mendelssohn'un Düðün Marþý kadar etkin olmuþtur. Chopin, aþýrý duygulu, içedönük kiþiliði ve ince hastalýða yaraþýr bir sanatçý görünümüyle sonunda veremden ölmüþtür.
Frederic François Chopin, l Mart 1810 tarihinde Varþova yakýnlarýnda Wola'ya baðlý Zelazowa kasabasýnda dünyaya gelir. Fransýz bir babanýn ve Polonyalý bir annenin tek oðludur. Babasý öðretmen olduðundan on iki yaþýna dek evde özel derslerle büyütülür. Doðduðu günden beri çevresinde Polonya halk danslarý ve þarkýlarý duymuþtur. Mazurka, krakowiak ve polonezler dinlemiþtir.
Daha yedi yaþýna gelmeden o da, bu bildik halk ezgilerinin ritminde küçük danslar besteler. Yedi yaþýnda ilk polonezi yayýnlanýr. 1818'de, sekiz yaþýna bastýðýnda soylu ailelerin konaklarýnda piyano resitalleri vermekte ve halk konserlerinde yer almaktadýr. Bu arada Mozart'ýn çaðdaþý olan Zywny'den ders alýrken, Mozart hayranlýðý ile Don Giovanni'den La ci darem la mano Çeþitlemeleri'ni besteler.
Chopin ortaokul yýllarýnda, (1822-7) Varþova Konservatuvarý’nýn müdüründen müzik dersleri alýr. 1827-29 yýllarýnda konservatuvarýn öðrencisi olarak bestecilik ve müzik kuramý derslerine devam eder. Bu arada Varþova'da konser veren Paganini ve Hummel gibi müzikçiler Chopin'i çok etkiler. Varþova'nýn sýnýrlarýný aþmayý, onlarýn yaþadýðý renkli müzik ortamýnda yaþamayý özler. Böylece 1828'de Avrupa'nýn sanat merkezlerine doðru bir yolculuða çýkar. Bu gezide seslendirmek üzere iki piyano konçertosu besteler.
Berlin ve Viyana'ya gider; bu kentlerde ilgi görmesi, onu yüreklendirir. Ancak Avrupa'nýn toplumsal huzursuzluðu her þeyi etkilemiþtir. Sonraki konser turnelerini býrakýp Varþova'ya döner. Ulusal ezgi ve ritimleri, ülkesinin geleneðine baðlý bir anlayýþla müziðinde duyurmaktadýr. Polonya'da, ulusal müziðe gösterdiði duyarlýlýktan ötürü övgüler toplar.
1830 yýlýnýn sonbaharýnda Chopin, yeni bir arayýþ içinde Viyana'ya gidip birkaç ay kalýr ve Ýtalyan operalarý dinleme fýrsatý bulur. Burada umduðu ilgiyi görmeyince 1831'de Paris'e geçer. Ýlk zamanlar parasal sýkýntý çeker. Yeterince tanýnmadýðý için konser anlaþmalarý pek kolay olmaz. 1832'de Paris'te baþarýlý bir konser verdikten sonra bu kentte yerleþmeye karar verir.
Robert Schumann, Chopin'in 1830'da, La ci darem la mano Çeþitlemeleri'ni dinledikten sonra: "Þapkalarý çýkartýn sayýn baylar, iþte bu bir harika çocuk" demesi ve daha sonra "Chopin, zamanýmýzýn en onurlu þiirsel ruhunu taþýyor" þeklindeki yazýsý ile Chopin'e dikkatleri çeker. O zamanlar Chopin, çok iyi bir piyano öðretmeni olarak adýný duyurmaktadýr. Soylu çevrelerde onun öðrencisi olabilmek giderek bir ölçüt haline gelir. Kendi yapýtlarýndan oluþan yýllýk konserler vermeyi, ara sýra da moda haline gelen Paris salonlarýnda çalmayý aksatmaz. Ýncelikli piyanistliði kadar parlak kiþiliði de bu çevrelerde tutunmasýný saðlar.
Chopin'in konserleri ve resitalleri çok gündemde olduðu halde o, kendini bir virtüöz olarak tanýtmak istemez. Tüm yaþamý boyunca Chopin'in verdiði halka açýk konserlerin sayýsýnýn 30'u geçmediði söylenir. Onun rafine tekniðine, ayrýntýlarý gözeten incelikli piyanistliðine tanýk olup dilden dile anlatanlar, onu küçük salonlarda, ev toplantýlarýnda özel olarak dinleyenlerdir. Chopin, Paris'in seçkin sanatçý çevresine girmeyi çabucak baþarmýþtýr. Müzisyenler, yazarlar ve ressamlarla iç içedir. Müzik dostlarý arasýnda Berlioz, Meyerbeer, Liszt ve Bellini baþta gelir. Ressamlardan Delacroix onun portresini yapmýþtýr. Yazarlardan Balzac, Heine, Alfred de Musset edebiyat dostlarýdýr. Bu arada Paris'e göç eden soylu Polonyalý ailelerle de kaynaþýr, hatta birinin kýzýyla aþk söylentileri de çýkar.
Paris yýllarýnýn ilk ürünleri, polonezler, valsler, mazurkalar, noktürnler ve etüdlerdir. 1835'de sýla özlemi ile Polonya'ya gider ve orada bir kýza aþýk olur; ancak Chopin'in saðlýðýný elveriþli bulmayan ailesi, kýzýn evlenmesine izin vermez. 1837'de Paris'e döndüðünde, Franz Liszt, Chopin'i zamanýn ünlü yazarý, George Sand takma adýný kullanan, Aurore Dudevant ile tanýþtýrýr. Sand ile iliþkileri 1847'ye dek sürecektir.
1839'dan sonra Paris'te öðretmen ve piyanist olarak, yüksek ücretlerle çalýþýr. Ancak Paris'teki 1848 devrimi ve giderek bozulan saðlýðý, besteciyi öðrencisiz ve iþsiz býrakýr. Ayný yýl, hayraný olan öðrencisi Jane Stirling, Ýngiltere ve Ýskoçya'ya bir gezi yapmasý için çaðrýda bulunur. Bu geziler onu yorgun ve zayýf düþürür. 1848 yýlýnýn sonunda Paris'e döndüðünde artýk verem olarak tanýmlanan hastalýðý onu iyice yýpratmýþtýr. Kýz kardeþi Polonya'dan gelip ölene dek ona bakar. Chopin, on bir ay içinde her gün biraz daha kötüleþerek 17 Ekim 1849 tarihinde ölür.
CHOPÝN'ÝN YAPITLARI
Chopin'in orkestra yapýtlarý, gençlik yýllarýnda yazdýðý iki büyük piyano konçertosundan oluþur. Bir de ayný yýllar Schumann'ýn övgüsünü kazanan Don Giovanni Çeþitlemeleri, orkestra için yazýlmýþtýr. Piyano konçertolarýndan 2 numaralý olan Fa Minör, aslýnda ilk yazýlandýr (1829). Diðeri l numara taþýyan Mi Minör, 1830'da yazýlmýþtýr. Birkaç þarký, çello-piyano, flüt-piyano için kimi parçalarýn dýþýnda Chopin'in tüm çalýþmalarý piyano üstünedir.
Piyanonun ses rengini sergileyen, sonoritesini deneyen, olanaklarýný kullandýran parçalar yazmýþtýr. Piyano yorumuna getirdiði rubato çalma yöntemi, tempoyu kýsacýk bir süre piyanistin kendi soluðuna göre aðýrlaþtýrmasýna olanak veren bir inceliktir. Dengeli yapýlan rubato, Romantik sanatçýnýn ruhunu yansýtan bir duyarlýlýktýr. Fazla aðdalý rubato'lar yanlýþ yoruma yol açabilir.
Bestecinin kýsa çalýþmalarý iki grupta toplanýr: Stilize danslar ve baðýmsýz lirik biçimler. Dans biçimindeki yapýtlarý hiçbir zaman gerçek danslara eþlik etmek için yazýlmamýþtýr. Mazurkalar 3/4 lük zamanda Polonya köy danslarýdýr. Vurgu genellikle ölçünün ikinci ya da üçüncü vuruþuna düþer. Öp.68 dizisindeki Mazurkalar'ý, ölüm yataðýnda dikte ettirdiði son yapýtlarýdýr.
Küçük lirik biçimler arasýnda önemlileri Prelüd'ler (1836-39; 1845), ve Etüdler'dir (1829-32; 1832-36). Prelüd, ardýndan gelecek büyük çaplý bir yapýtýn ön-müziði olarak tanýmlanýr. Oysa Chopin'in 24 prelüdünün her biri kendi içinde tümle-þen lirik piyano parçalarýdýr. 0p.45, Do Diyez Minör Prelüd, Mayorka kýþýnda yazýlmýþtýr. Etüdler'i, teknik çalýþmalarý güzelleþtirip kuru ve sýkýcý olmaktan kurtarmak ve piyaniste alýmlý kýlmak amacý ile bestelenmiþtir. Op.10 ve Öp.25 grubundaki her parçanýn parmak, el veya kolu çalýþtýrmayý amaçlayan bir yönü vardýr. Etüdler'de Chopin teknik egzersiz düzeyinden yola çýkýp yararlý ve deðerli bir müzik biçimi elde etmiþtir. Etüdler'in herbiri, kendi içinde betimleyici özellikler barýndýran birer senfonik þiir gibidir.
Daha uzun biçimler arasýnda yer alan Polonezler, Chopin'i yerel topraðý ile yakýn kýlan soylu danslardýr. Polonya Ruslar tarafýndan iþgal edilince yazdýðý polonezler, bestecinin baþkaldýrýsýný, içten içe sýla özlemini dile getiren yapýtlar olmuþtur. Noktürnler Romantik karakterdeki kýsa piyano parçalarýndandýr. Noktürn, geceye ait anlamýný taþýr. Sað elde duyarlý, anlatýmcý bir melodi, sol elde ise ona eþlik eden arpejlerden oluþur. Chopin, noktürnlerinde piyanonun þarký söylemesini öngörür. Sað el, Bellini'nin bel canto geleneði gibi bir yöntem kullanmalý, güzel bir insan sesi gibi þarký söylemelidir. Sol el ise o þarkýya nazikçe eþlik eden bas seslerin ördüðü kalýplarý çalar.
Her kalýp kendi içinde þiirsel bir birimdir. Chopin'in noktürnleri melodik salon parçalarýnýn hafifliðinde olabileceði gibi, karamsar ve duyarlý bir atmosfer yaratan aðýrlýkta da olabilir. Ballade ise zekice yan yana getirilmiþ küçük bölümlerin, müziðin bütünlüðünde buluþmasýdýr. Edebiyatta ballade, kahramanlýk öyküleri anlatan destansý biçimdir. Piyano dünyasýnda da þiirsel ve dramatik bir özellik taþýr. Chopin, ballade sözcüðünü çalgý müziðine uyarlayan ilk bestecidir. Ballade'larda daha geniþ temalar kullanmýþtýr. Bu temalar Beethoven'in piyano müziðindeki gibi geliþme göstermez, ancak her ortaya çýkýþý, tümüyle veya bir bölümüyle de olsa, parçaya bütünleyici bir çerçeve kazandýrýr.
Chopin'den sonra Brahms, Grieg, Liszt ve Faure gibi besteciler de balad yazarlar. Scherzo, þaka anlamýna gelen ve genellikle Beethoven'dan sonra bir senfoninin 3. bölümüne verilen baþlýktýr. (Klasik dönemde menuet veya trio olarak adlandýrýlan bölüm, Beethoven ile scherzo'ya dönüþür.) Scherzo, senfoninin veya sonatýn en canlý, en devingen bölümüdür. Chopin piyano yapýtlarýndan dördüne Scherzo adýný vermiþtir. Bunlar þaka kimliðinden çok, dinç ve yoðun duygularla yüklü parçalardýr. Impromptu, doðaçlama köküne dayalý bir müzik biçimidir. 19. yüzyýlda Schubert, Chopin ve Schumann gibi besteciler, kýsa çalgý biçimlerine bu adý vermiþlerdir.
Barcarolle, gondolcu þarkýsý ya da Venedik gondollarýnýn süzülüþü gibi tekdüze ritimde bir çalgý müziðidir. Chopin'in Öp.60 Fa Diyez Minör Barcarol-le'ü, 1846'da yazýlmýþtýr ve son yapýtlarýndan biridir. Berceuse, ninniyi çaðrýþtýran bir çalgý biçimidir. Chopin, Öp.57 Re Bemol Majör Berceuse'ünü 1844'te yazar. Fantezi, düþlem dolu bir yapýt anlamýndadýr, imgeden imgeye uçan sanatçýnýn düþ dünyasýný yansýtýr. Erken Barok döneminde çeþitlemenin ilk þekli fanteziden kaynaklanýr. 19. yüzyýlda Schumann ve Chopin gibi besteciler, Romantik bestecinin uçarý ruh halini dile getiren kýsa çalgý parçalarýna bu adý verirler.
Chopin, Polom/a Havalarý Üstüne Fantezi veya Impromptu Fantezisi gibi, temanýn çeþitlenmesi anlamýnda kullanmýþtýr bu biçimi. Fa Minör Fantezisi'ni ise 1840'da besteler. Ýlk Piyano Sonatý Do Minör, 1828 ürünüdür. Olgunluk döneminin piyano sonatlarý (Cenaze Marþý'ný içeren Ýkinci Sonat-1839 ve Si Minör Üçüncü Sonat-1844 ), yapýsal ve armonik özgünlük gösterir. Fa Minör Fantezi'si Liszt'i etkileyen yapýtlarýndan biridir. Chopin'in Mazurka ve Polonezler'i, Romantik çaðda ilk kez yoðun ulusallýða göz kýrpan çalýþmalardýr. Yüzyýlýn sonuna doðru bestecilerin yerel renklere eðildiðini, ulusçuluk akýmý altýnda birleþtiklerini görürüz. Ecossaise, kökü Polonya olmasa da bir çeþit halk dansýdýr. Chopin on altý yaþýnda üç ecossaise yazmýþtýr.
Bestecinin pek çok yapýtý, içedönük bir karakter taþýr. Besteleme yönteminde önce doðaçlamadan yola çýktýðý için her yapýtý, bir doðaçlama niteliði gösterir. Hemen hiçbir bestesini bitirdiðinde tam bitmiþ saymamasý, pek çok kez üstünden geçip yeni þeyler eklemesi de, öncelikle doðaçlamanýn saflýðýndan kaynaklanmýþ olmasýndandýr. Son þekline varana dek her iþleyiþinde parçayý, biraz daha virtüozite, ustalýk gerektirir hale getirir. Böylece bildik temalar, parçanýn baþýndan sonuna doðru her yinelenmede biraz daha dramatik özellik kazanýr. Chopin'in tüm yapýtlarý akýcý bir dokunuþ (tuþe) ve saðlam teknik gerektirir. Piyano pedalýný kendi imge dünyasýna uygun olarak kullanmasý, yapýtlarýn armonik boyutunu zenginleþtirir.
Chopin'in stili tatlý geçitler, incelikli melodik süslemelerle örülüdür. Armonik buluþlarý, Liszt, Wagner, Skriyabin ve Debussy'yi etkilemiþtir. Ýçinde yaþadýðý zaman diliminin gözde biçimleri olan valslere ve lirik parçalara önem verdiði kadar, piyano çalma tekniðinin de kurucusu olarak çalgý üstünde geliþtirici yöntemler uygulamýþtýr. Yapýtlarýna yakýþtýrýlan isimler (Yaðmur Prelüdü, Ýhtilal Etüdü gibi) Chopin tarafýndan deðil, sonradan konmuþtur.
CHOPÝN'ÝN BAÞLICA YAPITLARI
Piyano ve Orkestra için: Konçerto No.1, Mi Minör Öp.11 (1830); Konçerto No.2 Fa Minör, Öp.21 (1829); "La ci darem la mano" Çeþitlemeleri, Op.2 (1827); Andante Spianato ve Grande Polonaise, Op.22 (1831); Polonya Havalarý Üstüne Büyük Fantezi, Op.13 ve Krakowiak, Konçerto Rondo, Op.14 (1828).
Oda Müziði: Piyanolu Trio (1829); Çello Sonatý (1846).
Piyano Sonatlarý: Do Minör, Op.4 (1828); Si Bemol Minör, Op.35 (1839); Si Minör, Op.58 (1844).
Piyano parçalarý: 4 Balad; 4 Scherzo, 27 Etüd; 25 Prelüd; 3 Impromptu; 19 Noktürn; 14 Vals; 10 Polonaise; 55 Mazurka; Bolero, Berceuse, Fantaisie-impromptu; Tarantelle, Barcarolle, Allegro de Concert, Ecossaise, Rondo ve Çeþitlemeler.
Þarkýlar: 17 Polonya þarkýsý, Op.74.
