Femme Fatale (kavram) hakkýnda bilgi

Resim:Matahari.jpg|frame| Mata Hari Femme Fatale kendisi de deðiþik motivasyonlara sahip olabilen bir erkeði, özellikle cinselliði kullanarak, tuzaðýna düþürdüðü söylemine dayalý bir kötü ruhlu kadýn tiplemesinin tanýmýdýr. Fransýzca'da "ölümcül kadýn" anlamýna gelir. Edebiyatta, sinemada ve güncel olaylarýn aktarýmýnda genelde cinsel açýdan tatmin olmaz bir kadýn olarak tasvir edilmektedir. ==Femme Fatale Mitinin Tarihi== Femme fatale tiplemesi, þu veya bu þekilde, bütün kültürlerin efsanelerinde ve folklorunda yer etmiþtir. Tarihin kaydettiði ilk örnekleri arasýnda, Sümer tanrýçasý Ýþtar ve Tevrat'ta yer alan Havva, Lilith, Delilah ve Salome sayýlabilir. 19. yüzyýldan itibaren, yükselen burjuvazinin ahlaki deðerler anlayýþý içinde, Batý kültüründe daha sýk rastlanagelmektedir. Tiplemenin örnekleri Oscar Wilde, Edvard Munch, Gustav Klimt gibi sanatçýlarýn eserlerinde mevcuttur. Kadýn haklarý hareketinin geliþmesiyle, ve muhtemelen bu harekete burjuvazinin bir tepkisi ve korkularýnýn bir ifadesi olarak, femme fatale tiplemesi dimaðlarda daha da geniþ yer etmeye baþlamýþ, daha da fazla sayýda örnek yaratýlmýþtýr. Edebiyat ve resimle baþlayan vurgu, sinemanýn ortaya çýkmasý ve geliþmesiyle bu sanat dalýna da taþýnmýþtýr. Kýrgýzlar ve Kazaklar dan Gökoðuzlara pek çok Türk milletinin, ve bu arada da Anadolu Türklerinin folklorunda yer etmiþ alkarýsý veya albastý da bir çeþit femme fatale olarak deðerlendirilebilir. Türkiye'de özellikle Elazýð, Maraþ, Çukurova, Manisa ve Muðla'da canlý kalmýþ alkarýsý inancý içinde, öncelikle lohusa dönemi yaþayan kadýnlara ve bebeklerine musallat olmakla birlikte, genç kýzlara, atlara ve nihayet erkeklere geleni de vardýr. Bekar erkeklere sarýþýn ve güzel bir genç kadýn görünümünde gelen alkarýsý, sözlerine kanan erkekleri cezbettikten sonra, ciðerlerini söker ve derede yýkayýp yer. Anglo-Sakson kültüründeki femme fatale tiplemelerinin kökenlerinde genelde bir yabancýlýk unsuru bulunmaktadýr. Femme fatale bu çerçevede bir tür cinsel vampir olarak tasvir edilmektedir. Nitekim, günümüz söyleminde iki taným arasýnda derece farký yerleþmiþ olsa da, Ýngilizce'de femme fatale evvelce "vamp" þeklinde tanýmlanmaktaydý. Femme fatale, karanlýk þehvet arzularý aðlarýna düþürdükleri ve kendilerine aþýk ettikleri erkeklerin erkekliðini, kiþiliðini, maddi varlýklarýný, toplumsal itibarlarýný sömürerek çökertmektedirler. Bu erkekler, kadýn tarafýndan içlerinde ve dýþlarýnda hiçbir þey kalmayacak hale getirildiklerinde bir köþeye atýlmaktadýrlar. 20. yüzyýl baþlarýna ait femme fatale (vamp) tiplemesinin iyi bir örneði Lawrence Durrell'ýn Ýskenderiye Dörtlüsü'ndeki Justine karakteridir. Erkeðin femme fatale tiplemesine dönük yaklaþýmýnda çeþitli farklar bulunmaktadýr. Bir anlamda, femme fatale'nin zýt kutbunda, hayatýný kadýnlarý sýfýrlamaya adamýþ erkek tipi de mevcuttur. Ýyi bir örneði Uðultulu Tepeler'deki Heathcliff karakteridir. Amerikalý yazar J.D.Salinger'in tek bir iyi roman ( Çavdar Tarlasýnda Saklambaç) ve birkaç iyi hikaye çýkarabilmek için, birçok kadýnýn kiþiliðini ve varlýðýný bilinçli ve sistemli olarak sömürdüðü iddia edilir. Bir baþka erkek tipi ise, bile bile lades mantýðýyla ve iflah olmaz bir þekilde femme fatale'lere yönelmektedir. Öte yandan, her kadýnýn erkekler ile iliþkilerinde cinselliði kullanýþ tarzý ve yoðunluðu, kendi içinde ve zamana ve þartlara baðlý olan unsurlar da dahil olmak üzere, deðiþebilmektedir. Resim:L_Bacall.jpg|thumb| Lauren Bacall ''femme fatale'' rolünde Günümüzdeki femme fatale örnekleri arasýnda Nikita, Moulin Rouge, Femme fatale filmleri, ve pek çok video oyununda yer alan karakterler sayýlabilir (örneðin, dolaylý þekilde, Lara Croft). Sinema tarihinin en ünlü femme fatale karakteri ise diðer femme fatale rollerinde de göze çarpan Rita Hayworth tarafýndan canlandýrýlan ayný isimli filmdeki Gilda karakteridir. Rita Hayworth Salome filminde veya Þangaylý Kadýn filmindeki kadýn karakterlerinin çok ötesinde, kara film janrýnda ön plana çýkan ve film tarihi boyunca birçok filmin gönderme yapmasýna ya da filmi aynen veya kýsmen taklit etmesine yol açan bir figür sergilemiþtir. Tek eldivenini çýkararak dans ettiði ve put the blame on mame adlý, her kabahati kadýnlarda bulan erkeklerle dalga geçen bir þarkýyý söylediði sahne, genelde femme fatale'e örnek olarak gösterilir. Resim:Nita Naldi.jpg|right|thumb| Nita Naldi, one of the great vamps of the silent movie|silent screen ==Ünlü femme fatale'ler== ===Yazýlý edebiyat karakterleri===

Poison Ivy

Catwoman, lakaplarýndan biri ''feline fatale''dir (kedi türü "feline"den kelime oyunu).

BloodRayne

Ada Wong

Morrigan Aensland

Carmen

Circe

Delilah

Inque, Batman Beyond'dan

Minerva Mink

Mirage

Medea

Morgause

Faith (karakter), Buffy the Vampire Slayer dizisinden

'' La Belle Dame sans Merci: A Ballad'' by John Keats

Lawrence Durrell'ýn Ýskenderiye Dörtlüsü'ndeki Justine karakteri ===Mitoloji===

Lilith

Calypso

Morgan le Fay ===Tarihi þahsiyetler===

Clodia (yaklaþýk M.Ö. 95 - M.Ö. 50'li yýllar).

Salome ( 1. yüzyýl).

Lucrezia Borgia ( 14 Nisan veya 18 Nisan, 1480 - Haziran 24, 1519).

Erzsí©bet Báthory ( 7 Aðustos? , 1560 - 21 Aðustos, 1614).

Mata Hari ( 7 Aðustos, 1876 - 15 Ekim , 1917).

Theda Bara ( 29 Temmuz, 1885 - 7 Nisan, 1955).

Musidora ( 23 Þubat, 1889 - 11 Aralýk, 1957).

Nita Naldi ( 1 Nisan, 1897 - 17 Þubat, 1961). ===Filmler=== Resim:LadyfromS.JPG|thumb| Rita Hayworth ve Orson Welles Þanghaylý Kadýn filminde

'' Þangaylý Kadýn''.

'' Femme Fatale'' - ( 2003),

'' Temel Ýçgüdü'',

'' Body Heat'',

'' The Crush'',

'' Gun Crazy'',

'' Double Indemnity'',

'' Mildred Pierce'',

'' The Last Seduction'',

'' Mavi Melek'' ( 1930),

'' Poison Ivy''

'' Gilda '' ==Referanslar== Bram Dijkstra ''Femme fatale'' tiplemesi hakkýnda iki kapsamlý kitap yazmýþtýr:

''Idols of Perversity: Fantasies of Feminine Evil in Fin-De-Siecle Culture'', ISBN 0195056523

''Evil Sisters: The Threat of Female Sexuality in Twentieth-Century Culture'', ISBN 0805055495

Linkler

http://www.historytelevision.ca/archives/sexliesspies/femmefatale/ History Television's Femme Fatales. <!--kategoriler-->

---

Bu makale, online kullanýcý topluluðu tarafýndan oluþturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nýn Türkçe versiyonu Vikipedi'deki Femme fatale (kavram) maddesinden kopyalanmýþtýr. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansý ilkeleri kapsamýnda özgürce kullanýlabilir.