E rbil, (
Kürtçe:
Hewlêr Arapça:
أربيل )
Irak sınırları içerisinde bulunan bir
şehir. An anda
Irak Kürdistan Özerk Bölgesinin başkenti. Şehirin nüfusu 1,3 mio. cıvarında. Nüfüs
Kürtlerden,
Araplardan,
Türkmenlerden oluşuyor.
Tarih
Asurlular zamanında ''Arba-ilu'', Arbela; eski
İran kaynaklarında ''Arbira'' olarak geçen ve gelişmiş bir kent olan Erbil, Aşağı ve Yukarı
Zab suları arasında kurulmuştur.
Musul,
Altınköprü,
Bağdad-
Basra yollarının kavşak noktasında bulunan şehir, Irak Selçukluları idaresinden sonra 1144 tarihinden itibaren Beytekin hanedanından Küçük Ali'nin ve Erbil Atabeklerinin başkenti olmuştur.
Muzafferüddin Kökböri devrinde (1136-1190) imar edilen Erbil, iki kısımda gelişmiştir. Aşağı Erbil nehir kenarında, geniş bir vadide yayılırken, Yukarı Erbil tepe üzerinde kale içine sıkışıp kalmıştır. Kalenin surları, eski kalıntıları üzerine Kökböri tarafından yeniden yaptırılmıştır.
Kökböri'nin evlâdı olmadığından, vasiyeti üzerine
Abbasî halifesine kalan Erbil, Moğol istilâsından sonra uzun müddet karışık ve sıkıntılı dönemler yaşamıştır. 1731'de, Nadir Şah'a karşı uzun süre dayanan kale, şehrin düşmesinden sonra harabe haline gelmiş, 1849'da esaslı bir şekilde tamir edilmiştir. Erbil,
Osmanlı döneminde, XIX.yy. başlarına kadar Bağdat'a bağlı bir kaza merkezi olarak idare edilmiştir.
Kökböri, devletinin ve saltanatının küçük olmasına rağmen, İslâm dünyasında büyük bir üne kavuşmuştur. Aşağı Erbil'de yüksek minareli bir ulu cami, bir medrese, 4 dârûl-aceze, dul ve yetim yurtları ile ribatlar yaptırarak şehri mimarî eserlerle donatmıştır.
Ulaşım yollarının kavşak noktasında bulunan Erbil, XII-XV.yy.larda büyük bir ticaret merkezi durumundaydı. 1309 (Rumi) Musul Salnamesi'ne göre, 4.000 nüfuslu kaza merkezinde, 2 cami, 10 mescid, 6 medrese, 5 sıbyan mektebi, 5 dârûl-aceze, 1 kışla ve 3 hamam bulunuyordu(4). Bugün Aşağı Erbil harabe halinde olup bir tek minare ayakta kalmıştır. Yukarı Erbil, kale içinde hâlâ XVIII. yy. hayatı yaşamaktadır. Kale içindeki
Kale Camii,
Hacı Molla İbrahim Camii,
Ömerağa Medresesi ile
Şeyh Şerif Tekkesi halen kullanılmaktadır.
1991'dan itibaren Erbil Kürtlerin hakimiyetin altina girmiştir.
Bu makale, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu
Vikipedi'deki erbil maddesinden kopyalanmıştır. Bu makale,
GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında özgürce kullanılabilir.
