O rgan ve vücut yüzeylerini örten hücre tabakası.
Epitel terimi
Yunanca epi (üstte, üzerinde) ve
theleos (örtü) sözcüklerinden oluşmuştur. Epitel dokuyu oluşturan hücrelere
epitel hücreleri denir. Epitel hücreleri, gelişmekte olan
embriyonun üç germinatif tabakası olan
ekdoderm,
endoderm ve
mezodermden köken alır. Epitel hücrelerinin şekil ve boyutları çeşitlidir. Yüksek prizmatikten kübik epitele ve alçak yassı epitele değişirken bütün ara formları da değişir. Hücre
nukleuslarının şekli, kabaca hücre şekline uyar. Kübik hücreler yuvarlak nukleuslara, yassı hücreler düzleşmiş eliptik nukleuslara sahiptirler. Nukleusun uzun ekseni daima hücrenin esas eksenine paraleldir.
Epitel doku,
organizmada yaygın bir dağılış gösterir. Vücudun tüm yüzeylerinin içini ve dışını döşer, salgı bezlerinin büyük çoğunluğunu oluşturur.
Ektoderm ve endoderm, epitel özelliktedir ve vücudun epitel kökenli organlarının çoğu da bu tabakadan köken alır. Örneğin, vücudun her tarafını örten derinin epidermisi ve kornea epiteli ektodermden gelişir. Epitelin içeri çöküp (
invaginasyon çoğalmasıyla (
proliferasyon derinin bez yapıları (terbezi, yağbezi, sütbezi) oluşur. Sindirim kanalı, karaciğer, pankreas, mide bezleri ve bağırsak bezleri, embriyoda invaginasyon, proliferasyon ve ilkin bağırsak örtüsünün epitel çıkıntılarının özelleşmesiyle oluşur. Erginlerdeki her bir
ekzokrin bez bir iç boşluk veya dış yüzeyle, embriyonik yaşam sırasında oluştuğu dış ve iç yüzey tabakanın epiteline açılan kanallar yoluyla ilişki kurar.
Endokrin bezler ise, köken aldıkları yüzey epiteli ile ilişkilerini çoğu zaman kaybederler. Mezodermden köken alan epitelden oluşmuş organlar; böbrek, erkek ve dişi üreme kanallarının örtüsüdür.
Periton,
pleura,
perikart boşluklarının örtüsü, kan ve lenf damarlarının örtüsü de mezoderm kökenlidir. Bu tipik epitellerden kan ve lenf damarlarının örtüsüne
endotel(yum) seröz boşlukların (periton, pleura, perikart) örtülerine ise;
mezotel(yum) denir.
