Emma Goldman hakkýnda bilgi

{{Anarþizm}} Emma Goldman portesi|thumb|left Emma Goldman (d. 27 Haziran 1869, Litvanya – ö. 14 Mayýs 1940, Toronto). Anarko-komünist yazar. 20. yüzyýlýn ilk yarýsýnda ABD ve Avrupa'da anarþist görüþün yayýlmasýnda ve geliþmesinde büyük bir rol oynamýþtýr.

Hayatý ve düþünceleri==

Çocukluk ve gençlik dönemi

Emma Goldman, 27 Haziran 1869'da, Rusya kontrolündeki Kaunas, Litvanya'da Yahudi bir ailenin kýzý olarak doðdu. Emma daha 13 yaþýndayken aile St. Petersburg'a taþýndý. Bundan kýsa süre önce 2. Alexander öldürülmüþtü ve siyasi bir baský olan ortamda Yahudiler çeþitli katliamlarla karþý karþýya kalmaktaydýlar. St. Petersburg'a geliþlerinden sadece 6 ay sonra Goldman okulu býrakýp çalýþmak zorunda kaldý, ailesi maddi sýkýntýlar yaþýyordu. Bir fabrikada çalýþmaya baþlayan Emma devrimci düþüncelerle ilk kez burada karþýlaþtý. Fabrikada eline geçirdiði Çerniþevski'nin "'' Ne Yapmalý?''"{{ref|1}} isimli eseri onu derinden etkiledi. Bu eser ileride filizlenecek anarþist fikirlerinin tohumlarýný ekmekle kalmadý, hayatýný istediði gibi özgürce yaþamasý konusundaki fikirlerini de güçlendirdi. 15 yaþlarýna geldiðinde babasý onu evlendirmek istedi fakat o karþý çýktý ve evlenmedi. 17 yaþýna geldiðinde ise, ailenin kararýyla, kýz kardeþi Helene'le birlikte, diðer kardeþleri Lena ile yaþamak için Rochester, New York'a ( ABD) göç etti. Burada bir tekstil fabrikasýnda birkaç yýl çalýþtý. 1886'daki Haymarket Ýsyaný'nýn neticesinde dört anarþistin asýlmasý Emma'nýn anarþizmle ilgilenmesine yol açtý. 1887'de yine fabrika iþçisi olan Jacob Kersner ile evlendi. Fakat anarþist harekete giriþi ile bu evliliði kýsa sürdü. Ailesi ve kocasýný terk ederek önce New Haven, Connecticut'a sonra New York City'ye gitti.

New York ve tutuklanmalar

Emma Goldman ve Alexander Berkman|thumb|220px|left New York'ta Alexander Berkman ile tanýþtý ve beraber yaþamaya baþladý. Berkman o dönemlerde ABD'deki anarþist hareketin önemli figürlerindendi. 1892'de Berkman ile Henry Clay Finch'e suikast planlarý yaptýlar, fakat bu planlarý baþarýsýzlýkla sonuçlandý. Henry Clay Finch suikast giriþiminden yaralanarak kurtuldu, Berkman 22 yýllýk hapis cezasýna mahkum edildi. 14 yýl hapiste kaldýktan sonra 1906 salýverildi. Baþarýsýz suikast giriþiminden sonra Berkman'ýný savunmak için elinden geleni yaptý, fakat bu giriþimleri devletin, resmi otoritelerin ona karþý cephe almasýna yol açtý. Bu sýralarda Hippolyte Havel ile dostluk kurdu. 1893'de iþsizleri güç kullanarak otoritelere karþý gelmeye (''zor kullanarak ekmek almaya kýþkýrttýðý için tutuklandý. Tutuklanmasýna neden olan bu söylemi "''Ýþ isteyin. Eðer iþ vermezlerse, ekmek isteyin. Eðer ekmek vermezlerse, ekmeðinizi alýn.''" zamanla ünlü bir söylem olmuþtur. Blackwell Adasý ( Blackwell's Island) cezaevinde bir yýl tutuklu kaldý. 8 Eylül 1901'de, Chicago'da, dokuz kiþiyle birlikte tekrar tutuklandý. Tutuklanma nedenleri Baþkan McKinley'in suikasti idi. Leon Czolgosz isimli münzevi bir anarþizm sempatizaný McKinley'i birkaç gün önce vurmuþtu. Aslýnda olaylarla ilgisi olmayan Goldman ve diðer dokuz kiþinin tutuklanmasýnýn nedeni anarþist hareketin halk nezlindeki itibarýný sarsmaktý. Delil yetersizliðinden Goldman 24 Eylül'de serbest býrakýlýrken, olayýn faili Leon Czolgosz suçlu bulundu ve idam edildi. 1910 yýlýnda "''Anarþizm ve Diðer Makaleler''" isimli kitabý yayýmlandý. Emma Goldman 11 Þubat 1916'da tekrar tutuklandý. Bu sefer tutuklanma sebebi daðýttýðý doðum kontrolü hakkýnda bilgilendirici dokümanlardý. Fakat hayatýnda bir dönüm noktasý olan tutuklanmasý 1917 gerçekleþti. Berkman ve Goldman, ''Zorunlu Askerliðe Hayýr'' isimli kurduklarý birlik ve Birinci Dünya Savaþýna karþý düzenledikleri gösteriler nedeniyle tutuklandýlar. Ýki yýl hapsedildikten sonra Amerikan vatandaþlýðýndan azledilerek Rusya'ya sürüldüler.

Rusya'daki günleri ve Bolþevikler

Ýlk enternasyonal'deki anarþist ve komünist ayrýlýðýna raðmen, Rusya'ya vardýðýnda Goldman Bolþeviklerin tarafýnda yer aldý. Fakat 1919'da Berkman ile ülkeyi gezerken tanýk olduklarý politik baský, bürokrasi ve zorunlu çalýþma Bolþeviklere olan sempatilerini yok etti. Hayal kýrýklýðý ile Aralýk 1921'de Rusya'yý terk etti. Dönemin Rusya'sý ve Bolþevikler hakkýndaki görüþlerini "'' Rusya'daki Hayal Kýrýklýðým''" ve "'' Rusya'daki Ýlave Hayal Kýrýklýðým''" isimli eserlerinde belirtmiþtir. Ayrýca, Rusya'da tanýk olduðu yoðun þiddet ve güç kullanýmý onun þiddete ve güç kullanýmýna olan fikirlerinin farklý bir boyut kazanmasýna neden oldu. Þiddetin toplumsal (sosyal) dönüþüm sürecinin (istenilmese de) zorunlu bir parçasý olduðunu kabul etmekle beraber, þiddetin toplumsal mücadelenin yegane ve en önemli aracý olarak kullanmasýna karþý çýktý. Ona göre þiddet "''çarpýþma sýrasýnda bir savunma aracý olarak baþvurulabilecek''" bir þeydi. Ayrýca bu düþüncesi ilk zamanlarda savunduðu "''amaç aracý haklý çýkarýr''" fikrinden ayrýldýðýnýn göstergesiydi.

Ýspanya ve ölümü

1921'de Ýngiltere'ye gitti. Sürgün edilebileceði haberlerini duyulunca Ýngiliz vatandaþlýðýna girebilmesi için bir maden iþçisi kendisine evlenme teklif etti. Ýngiliz pasaportuyla birçok ülkeyi gezebilme fýrsatý buldu. 1928'de Saint-Tropez'e taþýndý, 1936'ya kadar burada yaþadý. Bu arada, 1931'de "'' Hayatýmý Yaþarken''" isimli otobiyografisini yayýmladý. 1936'da Ýspanyol Devriminin baþlamasýndan kýsa bir süre önce Berkman intihar etti. Emma Goldman ise ayný yýl, 67 yaþýnda, Ýspanyol Devrimine katýlmak için Ýspanya'ya gitti. CNT-FAI'li anarþistlerin 1937'de koalisyon hükümetine katýlmalarýný, giderek güçlenen komünistlere savaþ faaliyetinin daha iyi yürütülebilmesi için taviz vermelerini onaylamadý. Faþizmin Avrupa'daki yükseliþi karþýsýnda büyük bir üzüntü duysa da düþüncelerinden taviz vermeyi reddetti. Emma Goldman 14 Mayýs 1940'da, Toronto'da öldü. Chicago'da, Haymarket Ýsyaný sonucu asýlan anarþistlerin gömüldüðü yerin yakýnýna gömüldü.

Referanslar

{{not|1}} ''Eser "Nasýl Yapmalý?" ve "Ne Yapmak Gerekir?" gibi isimlerle de anýlmaktadýr.''

Kaynakça

"'' Hayatýmý Yaþarken''", Emma Goldman, otobiyografi, Metis Yayýnlarý, Ýstanbul - 1997.

Ýngilizce Vikipedi, Emma Goldman

http://uk.geocities.com/anarsistbakis/others/goldman-bio.html Emma Goldman biyografisi, Anarþist Bakýþ

Ayrýca bakýnýz

Haymarket olayý

Dýþ baðlantýlar

http://www.gutenberg.org/author/Emma+Goldman Project Gutenberg'de Emma Goldman'ýn çalýþmalarý - ''Ýngilizce''

http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/GoldmanEmma.htm Emma Goldman, Anarþist Ansiklopedi'de (Anarchist Encyclopedia) - ''Ýngilizce''

http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/goldman/Goldmanarchive.html Emma Goldman Arþivi, Anarþist Arþivleri'nde (Anarchist Archives) - ''Ýngilizce''

http://uk.geocities.com/anarsistbakis/others/goldman-bio.html Emma Goldman biyografisi, kronolojisi ve bazý yazýlarý, Anarþist Bakýþ'ta - ''Türkçe''

---

Bu makale, online kullanýcý topluluðu tarafýndan oluþturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nýn Türkçe versiyonu Vikipedi'deki Emma Goldman maddesinden kopyalanmýþtýr. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansý ilkeleri kapsamýnda özgürce kullanýlabilir.