Elias Canetti (
1905-
1994) Bulgaristan doğumlu, İngiliz yazar,
Nobel Edebiyat Ödülü sahibi.
Hayatı
25 Temmuz 1905'de,
Rusçuk'ta (Ruse,
Bulgaristan) yahudi bir ailenin çocuğu olarak doğan Elias Canetti,
1905'den
1911'e kadar ailesiyle Rusçuk'ta yaşamıştır. Daha sonra aile
İngiltere'ye taşınmış, babanın
1912 yılında vefat etmesiyle ise
Viyana'ya gitmişlerdir. Viyana'da aile yeni bir hayata adım atarken, Canetti
Ladino,
Bulgarca,
İngilizce ve biraz da
Fransızca konuşabiliyordu. Fakat, sadece 7 yaşındayken geldiği Viyana'dan itibaren genellikle kullandığı dil
Almancadır. Gelecekte kaleme alacağı önemli eserlerini de Almanca yazmıştır. Viyana'dan da taşınarak aile sırasıyla
Zürih ve
Almanya'yada yaşamıştır.
1924 yılında Canetti Almanya'da liseden mezun olur ve
kimya eğitimi görmek için aynı yıl Viyana'ya gider.
Viyana'da geçirdiği yıllarda ise ömür boyu en büyük tutkusu olacak edebiyatla ilgilenmeye başlar.
Viyana Üniversitesinden
1929 yılında kimya lisansını tamamlayarak mezun olur. Daha öğrenciyken yazmaya başlamış ve
Viyana'daki edebiyat çevrelerine girmiştir.
1930'ların başlarında ABD'li yazar Upton Sinclair'in yapıtlarını Almanca'ya çevirdi. 1934'te kendisi gibi yazar olan, 1963'te kaybedeceği Veza Taubner ile evlendi. Bu arada Hochzeit (Düğün) ve absürd tiyatronun ilk örneklerinden olan Die Komödie der Eitelkeit (Kibir Komedisi) adlı oyunları yazdı. 1967'de Viyana'da sahneye koyulan Die Befriesteten (Sayılı Gün) insanın öleceği zamanı tam olarak bilmesi durumunda ne olacağını sorusunu soruyordu.
Nazilerin Avusturya'yı işgal etmesinden çok kısa bir süre önce
Paris'e, Paris'ten de
Londra'ya geçti. Hayatının büyük bir bölümünü İngiltere'de geçirdi.
1970lere kadar yaşadığı
İngiltere'den
1952 yılında vatandaşlık kazanmıştır. 1971'de ikinci evliliğini yapacağı, restoratör Hera Buschor'un işi gereği sık sık geldiği İsviçre'de de bir ev edindiyse de, bu döneme kadar İngiltere dışına hemen hiç çıkmadı. Yazarın Hera Buschor'dan bir kızı olduğunda yaşı altmış sekizdi. Hayatının son 20 yılını
Zürih'de geçirdi ve
1994 yılında yine
Zürih'te vefat etti. Elias Canetti, vasiyeti üzerine ünlü yazar
James Joyce'un yanına gömülmüştür.
Çalışmaları
Elias Canetti'nin 26 yaşında kaleme alıp 30 yaşında yayımladığı başyapıtı. Kitap 1935'te çıktı ve kısa bir süre sonra Nazi yönetimi tarafından yasaklandı. Roman yayımlandıktan sonra birçok edebiyat otoritesinin ilgisini çekmiş ve İngiltere, Fransa ve Amerika'da yoğun ilgi görmüştür. Gariptir ki, Almanca kaleme alınmış bu eser Almanya'da uzun süre ilgi görmemiş, ancak 1963'deki üçüncü baskısıyla hak ettiği üne kavuşabilmiştir. Romanın bir tür elitist olan Profesör Kien etrafında dönen hikayesi, özellikle "gerçeklik" olgusuna yeni yorumlar ve farklı bakış açıları getirir.
Canetti "''kitle''" olgusu ile ilgilenmeye daha
1925 yılında karar vermiştir. Daha sonra
1933 yılında
Hitler'in
Almanya'da iktidara gelmesi, Canetti'nin
1925'den beri ilgilendiği "''kitle''" olgusuyla "''iktidar''" olgusu arasındaki olası ilişkileri düşünmesine ve çözümlemeye çalışmasına neden olur. Kitle ve iktidar üzerine olan fikirlerini "''Kitle ve İktidar''" (Masse und Macht) ismiyle
1960 yılında yayımlamıştır. Kitabın ilk yarısı kitlenin değişik türlerinin dinamiklerinin çözümlemesine ayrılır. İkinci bölüm ise kitlenin yöneticilere neden ve nasıl itaat ettiği üzerinde yoğunlaşır. Canetti Hitler'i hükmettiği kitlenin büyüklüğünden başı dönen paranoyak bir yönetici olarak sunar. Yahudilere yapılan zulmü Almanya'nın enflasyon deneyimiyle bağlantılandırmaktadır.
Ödülleri
Canetti,
Nobel Edebiyat ödülü başta olmak üzere birçok ödül kazanmıştır;
Franz Nabl Ödülü,
Nelly Sachs Ödülü,
Europa Prato Ödülü,
Johann Peter Hebel Ödülü ve
Kafka Ödülü.
Başlıca Eserleri
Roman
Die Blendung, 1935 ( Körleşme, çev. Ahmet Cemal, Payel Yay., 1981)
Oyun
Die Hochzeit, 1932
Komodie der Eitelkeit, 1934
Die Befristeten, 1956
Anı
Die Gerettete Zunge, 1977 ( Kurtarılmış Dil, çev. Şemsa Yeğin, Payel Y., 1995)
Die Fackel im Ohr, 1980 ( Kulaktaki Meşale, çev. Şemsa Yeğin, Payel Y., 1997)
Das Augenspiel, 1985
Diğer Eserleri
Masse und Macht, 1960 ( Kitle ve İktidar, çev. Gülşat Aygen, Ayrıntı Y., 1998)
Aufzeichnungen 1942-48, 1965
Die Stimmen von Marrakesch, 1968 ( Marakeş'te Sesler, çev. Kamuran Şipal, Cem Y., 1960)
Der andere Prozess, 1969
Die Provinz des Menschen, 1973 ( İnsanın Sılası, çev. Ahmet Cemal, İyi Şeyler Y., 1996)
Der Ohrenzeuge, 1974
Das Gewissen der Worte, 1975 ( Sözcüklerin Bilinci, çev. Ahmet Cemal, Payel Y., 1984)
Das Geheimherz der Uhr: Aufzeichnungen, 1987
Die Fliegenpein, 1992
Nachtrí¤ge aus Hampstead, 1994
Kaynakça
http://en.wikipedia.org/wiki/Elias_Canetti İngilizce Vikipedi Elias Canetti sayfası
D. Barnouw, "Elias Canetti", 1996.
Linkler
http://www.kirjasto.sci.fi/ecanetti.htm Elias Canetti biyografisi (İngilizce)
http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=725 Edebiyat Ansiklopedisi: Canetti, Elias - Literary Encyclopedia: Canetti, Elias (İngilizce)
Bu makale, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu
Vikipedi'deki Elias Canetti maddesinden kopyalanmıştır. Bu makale,
GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında özgürce kullanılabilir.
