Dinamo Alm. Dynamo, Fr. Dynamo, Ýng. Dynamo. Mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirerek elektrik akýmý üreten alet. Jeneratör de denir. Kullanýlacak elektrik akýmýný temin edecek þekilde çeþitli büyüklükte dinamolar vardýr. Alternatif akým üreten dinamolar ve doðru akým dinamolarý diye iki grupta toplanýrlar. Bir dinamoda biri hareketli diðeri sabit iki ana parça bulunur. Birisi maðnetik alan meydana getirir. Diðeri bu alan içindeki bir bobindir. ...

Dinamo Alm. Dynamo, Fr. Dynamo, Ýng. Dynamo. Mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirerek elektrik akýmý üreten alet. Jeneratör de denir. Kullanýlacak elektrik akýmýný temin edecek þekilde çeþitli büyüklükte dinamolar vardýr. Alternatif akým üreten dinamolar ve doðru akým dinamolarý diye iki grupta toplanýrlar.

Bir dinamoda biri hareketli diðeri sabit iki ana parça bulunur. Birisi maðnetik alan meydana getirir. Diðeri bu alan içindeki bir bobindir. Hareketli parçaya “rotor”, sabit parçaya “stator” denir. Bir dinamonun belli baþlý parçalarý þunlardýr:

1. Endüvi: Genellikle dönen kýsýmdýr ve üzerinde gerilim endüklenir. Ýsmi de gerilim endüklenen yer olduðu için endüvidir. Bir endüvi þu kýsýmlardan meydana gelir:

a) Göbek: Silisli dinamo saclarýndan yapýlýr. Bu saclar 0,35-0,5 mm kalýnlýðýndadýr. Bu saclarýn üzerinde oyuklar bulunur sargýlar bu oyuklara yerleþtirilir.

b) Mil: Saclar bu mile sýkýca geçirilmiþtir, iki baþýndan yataklara oturtulur.

c) Kolektör: Endüvi ile birlikte olmasýna raðmen ayrýca incelenir.

2. Endüktör: Duran kýsýmdýr. Gerilim endükleten kýsýmdýr. Bu da ince silisli saclardan yapýlmýþtýr. Bu saclarýn çevresine makinanýn cinsine göre (seri- paralel) sargýlar sarýlýr.

3. Gövde: Endüktörün yerleþtirildiði kýsýmdýr. Demir dökümden yapýlýr.

4- Kolektör ve fýrçalar: Kolektör bakýr dilimlerinin yan yana gelmesiyle hazýrlanýr. Ýki dilim arasý yalýtýlmýþtýr, mile sýkýca geçirilir. Fýrçalar ise kömür ve benzeri maddelerden yapýlýr ve bunlar yaylar aracýlýðý ile kolektörün üzerine bastýracak þekilde yerleþtirilirler, bunlar endüklenen gerilimi dýþarý almaya yararlar.

Dinamonun çalýþma prensibi: Kapalý bir iletken tel, bir maðnetik alan içinde döndürülürse, telin sýnýrladýðý yüzey içinden geçen maðnetik aký deðiþir. Kapalý iletkende, bu deðiþikliði dengeleyecek þekilde maðnetik alan meydana getirecek olan bir elektron hareketi baþlar. Buna “indüklenme” denir.

Böylece elektrik akýmý meydana gelir. Bu akýma “indüksiyon akýmý” denir. Ýletkenlerin maðnetik alandaki bu özellikleri dinamolarýn çalýþma prensibini meydana getirir.

Maðnetik alan içindeki kapalý çerçeve, dönme hareketi esnasýnda yönü periyodik olarak deðiþen bir elektrik akýmý verir. Bu akým çerçeve ucundan, deðme bilezikleri ile alýnýr. Akým yön deðiþtirdiði için “alternatif akým” denir. Bu tip dinamolara “alternatör” adý verilir.

Tel çerçevenin uçlarý deðme bilezikleri yerine iki kolektör lameline baðlanýrsa, akýmýn sýfýr olduðu yerde lameller karþý taraftaki fýrçalara deðer.

Böylece çerçeveden çekilen indüksiyon akýmýnýn þiddeti sýfýrla maksimum bir deðer arasýnda deðiþmekle beraber yönü aynýdýr. Çerçeve sayýsý arttýðýnda akýmlar birbirine eklendiðinden dalgalanma azalarak ayný yönde dalgalanmayan bir akým elde edilir.

Dinamolarda tek bir çerçeve kullanýlmayýp bir çekirdek etrafýna sarýlmýþ bobinler bulunur. Maðnetik alaný meydana getiren mýknatýs veya elektromýknatýs stator olarak kullanýlýr. Sargý bobini rotordur. Kullanýlacak elektrik akýmý rotordan kolektör ve fýrçalarla çekilir.

Maðnetik alan olarak elektromýknatýslardan faydalanýlýr. Elektromýknatýslarý besleyen akým dinamonun ürettiði kendi akýmýdýr. Maðnetik alan ve üretilen akým birbirini besleyerek doyuma ulaþýrlar.

Alternatif akým dinamolarýnda akým alýnan bobinler (armatürler) ekseriya stator olarak kullanýlýr. Rotor, stator içinde dönen bir mýknatýs tekerleðidir. Bu mýknatýs tekerliði doðru akým veren bir yardýmcý dinamo ile mýknatýslýdýr. Bu durumda alternatörün ürettiði akým statorun sabit uçlarýndan alýnýr.

Statordaki ayrý sargý sistemleri sayýsý, ayrý ayrý iki, üç gibi çoðaltýlýrsa bu durumda elde edilen akýmlara iki fazlý, üç fazlý alternatif akým denir. Þehirde kullanýlan tek fazlý alternatif akým üç fazlý alternatif akýmýn bir fazýdýr.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi