D iğer anlamı2|dil
Dil veya
lisan insanların düşündüklerini ve hissettiklerini bildirmek için
kelimelerle veya
işaretlerle yaptıkları anlaşmadır. İnsanlık tarihinin büyük bir bölümü boyunca, dillerin dağılımı kesintili ve bölük pörçük olmuş, insan grupları dağıldıkça, diller de birbirinden uzaklaşmış ve çoğalmıştır. Günümüzdeki dil haritasının temelleri,
avcılık ve meyve toplama etkinliğini okuma yazma bilinmeyen uzun döneminde atılmış, ama sonraki bin yıllarda gerçekleşen köklü değişiklikler ve büyük göçler sonucunda, yeniden biçimlenmiş ve belirlenmiştir. Yazı sistemlerinin, daha sonrada baskı makinesi ve radyonun bulunmasıyla, insan dili daha önce içinde bulunduğu zaman ve mekan sınırlamalarından kurtulmuştur. Günümüzdeyse, zaten var olan karmaşık iletişim ağlarına uydu ve
internet iletişimlerininde eklenmesiyle insan ırkı, ilk kökenlerinden bu yana ilk kez tek bir topluluk halini almaktadır <ref>
http://www.geziansiklopedisi.com/diller.html Dil nedir, Dünya dilleri, dil aileleri</ref>.
Dil değişimleri
Diller zamanla değişime uğrarlar veya tamamen yok olurlar. Sözcük yazılışlarında, okunuşlarında ya da imlâ kurallarında oluşan yavaş ve küçük yenilikler birikerek ve büyüyerek bu değişimleri oluşturur. Bir dili konuşan ya da kullanan insanlar yeterince uzun bir süre fiziksel ya da kültürel olarak ayrı yaşarlarsa dilleri farklılaşmaya başlar. Bir dili belirgin farklılıklarla konuşan iki insan, birbirlerini anlayabiliyorlarsa ayrı
lehçeleri, birbirlerini anlayamıyorlarsa
ayrı dilleri konuşuyor olarak kabul edilirler. Dillerin birbiriyle ilişkili olup olmadıklarını anlamakta kullanılan göstergelerden biri de benzer anlamalar taşıyan, benzer yapılı kelimelerdir. Bu şekilde doğal olarak gelişmiş dillerin dışında, yapay olarak geliştirilmiş diller de vardır. Yapay dillere
Esperanto ve
Mondlango örnek verilebilir.
Türkçe zaman içinde aşağıdaki gibi şekillenmiş ve değişmiştir:
Altay dil ailesi
Türk dil ailesi
Güney Dilleri
Balkan Gökoğuz (Gagavuz) Türkçesi ( Türkiye, Avrupa)
Gökoğuz ( Moldovya)
Horasan Türkçesi ( İran)
Türkiye Türkçesi (Türkiye, Avrupa, Kuzey Amerika)
Dil aileleri
Bu alt başlık '' Dil aileleri'' makalesi olarak ayrıca anlatılmıştır.
Türkçenin yer aldığı Altay dil ailesi, adını, Orta Asya'da bulunan Altay Dağlarından alır. Göçebe yaşayan bu insanların bir kısmı Avrupa'ya, diğer kısmı ise Japonya'ya doğru hareket etmiştir. Bu dil ailesinde en çok kullanılan (ve en ''Avrupalılaşmış'') dil, Türkçe'dir. Bu gruba ait diğer diller: Moğolca ve Mançuca'dır. Bazı dilbilimciler Japonca ve Korece'yi de bu dil ailesine dahil etmektedir. Bunun yanında böyle bir dil ailesinin bulunmadığı ve bu dillerin bir dil grubu oluşturduğu görüşü de vardır.
Dil bilimi
Dilbilim, insan dillerini formel (biçimsel) olarak inceleyen ve dil edinimini açıklamaya çalışan bilim dalıdır. Temel altdalları şunlardır:
Konuşulan dildeki temel ses bileşenlerini ve bunlarla ilgili kuralları inceleyen fonoloji
Sözcüklerin en küçük anlamlı bileşenlerini inceleyen morfoloji, dildeki cümlelerin kurallarını, neyin neden gramere uygun olup olmadığını inceleyen sözdizim (syntax)
Dilin anlam oluşturma mekanizmalarını inceleyen semantik
===Dilbilim araştırma alanları===
kökenbilimi
==Notlar==
<div class="references-small"><references /></div>
===Bazı önemli dilbilimciler ve düşünce ekolleri===
Doğan Aksan - Türk Anlambiliminin kurucusu- Genel dilbilim- Halk kökenbilimi
Ömer Demircan-Türkiye Türkçesi-Dilbilgisi-işlevsel dilbilim
V. Doğan Günay - Sözcükbilim - Anlambilim - Göstergebilim ve sözceleme kuramı
Zeynel Kıran - Genel Dilbilim-
Ayşe Eziler Kıran - Anlambilim - Edimbilim- Göstergebilim ve sözceleme kuramı
Algirdas-Julien Greimas - Anlambilim-Göstergebilim
Anne Hí©nault - Göstergebilim
Dominique Maingueneau - Sözceleme kuramı
í‰mile Benveniste - Sözceleme Dilbilimi
Ferdinand de Saussure - Modern yapısal dilbilim
François Rastier - sözcükbilim-Anlambilim
George Lakoff - Bilişsel dilbilim
Georges Mounin - Tarihsel dilbilim
Jean-Michel Adam Yazın kuramları-Metin tipleri- Söylem
Johannes Schmidt - Dalga modeli
Leonard Talmy - Bilişsel dilbilim
Michael Halliday - Sistematik fonksiyonel gramer
Noam Chomsky - Biçimsel dil modeli
Oswald Ducrot - Sözceleme kuramı-edimbilim
Roland Barthes -Göstergebilim - Yazınbilim
Roman Jakobson - İletişim kuramı - Çeviri kuramları - Çocuk dil edinimi - Yazınbilim
Ronald Langacker - Bilişsel dilbilim
==Dış bağlantılar
http://www.ethnologue.com/family_index.asp Dünya daki dil aileleri listesi ve çeşitli bağlantılar
http://krysstal.com/langfams_altaic.html Altay Dil Ailesi
Bu makale, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu
Vikipedi'deki Dil (lisan) maddesinden kopyalanmıştır. Bu makale,
GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında özgürce kullanılabilir.
