Chimborazo, 6310 metre yüksekliğinde sönmüş bir
volkan.
Bir yanardağ (ya da volkan), magmanın (dünyanın iç tabakalarında bulunan, yüksek basınç ve yüksek sıcaklıkla ergimiş ya da erimiş kayalar), yeryuvarlağının yüzeyinden dışarı püskürerek çıktığı coğrafi yer şekilleridir. Güneş sisteminde bulunan kayalık gezegen ve aylarda (bazıları çok aktif olan) birçok yanardağ olmasına rağmen, bu olgu, en azından dünyada, genellikle tektonik plaka sınırlarında görülür. Ne var ki, sıcak nokta yanardağlarında önemli istisnalar vardır.
...Detaylı bilgi için linke tıklayınız.
Ekvador'un en yüksek dağıdır. Zirvesi
Güney Amerika’nın kuzeybatı kıyısında yer alan bir devlet. Kuzeyinde Kolombiya, doğu ve güneyinde Peru, batısında ise Büyük Okyanus yer alır. Büyük Okyanus kıyılarına yaklaşık 1000 km mesâfedeki Galapagos adalar topluluğu da Ekvador’a âittir. Ülke topraklarının genişliği kuzey-güney doğrultusunda 720 km, doğu-batı doğrultusunda ise 640 kilometredir.
...Detaylı bilgi için linke tıklayınız.
Yeryüzü'nün en uç noktasıdır.
Coğrafya ve jeoloji
Konum
Chimborazo, Ekvador
{{Diğer anlamı|Dünya (anlam ayrım)}}
...Detaylı bilgi için linke tıklayınız.
Andları'nın batı kordillerinde, aynı adla anılan eyaletde bulunur. Komşu zirvesi 5018 m yğksekliğindeki
...Detaylı bilgi için linke tıklayınız.
Carihuairazo'dur. Chimborazo'nun heybetli zirvesi, ~3500 ile 4000 m yükseklikteki kendisini çevreleyen plato üzerinde 2500 m yükselir. Çapı temelinde yaklaşık 20 km tutar. İdeal şartlarda zirvesi, sahil şehri
Guayaquil'den görülebilir. Çevresinde bulunan en önemli şehirler
Riobamba (yaklaşık 30 km güneydoğuda),
Ambato (yaklaşık 30 km kuzeydoğuda) ve
Guaranda'dır (dağın yaklaşık 25 km güneybatısında). Chimborazo, Andlar'ın yerli hayvanları olan
vikunya,
lama ve
alpakaların yaşam alanlarının korunmasına hizmet eden, doğal koruma alanı "''Reserva de Produccion Faunistica Chimborazo''"'nun içinde yer alır.
Buzul
Dağın üst kısmı, yaklaşık 5100 m'den itibaren
buzullarla kaplıdır. Tek tek buzul kolları aşağıya, 4600 m'ye kadar uzanırlar. Chimborazo'nun buzulları
Bolivar ve
Chimborazo eyaletlerinin büyük kısmının su ihtiyacını karşılar. Chimborazo'nun buzulu son zamanlarda
küresel ısınma, komşu dağ
Tungurahua'nın aktülel faaliyetlerini takiben küllerle örtülmesi ve
El Niño fenomeni sebebleriyle (Chaffaut & Guillaume 2004,
http://www.innovations-report.com/html/reports/earth_sciences/report-35174.html) oldukça kütle kaybına uğramıştır.
Diğer Ekvador dağlarında olduğu gibi Chimborazo buzullarının buzu da ''Hieleros'' (ispanyolcadaki buz kelimesi ''Hielo'' 'dan türemiştir) diye tabir edilen kişilerce koparılır, Guaranda ve Riobamba'nın pazarlarında satılır.
===Yükseklik
Chimborazo, 6.310 metre yükseklikle Ekvador'un en yüksek dağıdır ve
Kuzey Amerika'daki bütün dağlardan daha yüksektir. Chimborazo,
Himalayalar'ın ölçülmesinden önce dünyanın en yüksek dağı olarak geçiyordu.
George Everest'in
1856 yılındaki ölçümleri, başta
Everest Dağı olmak üzere pekçok Himalaya zirvesinin Chimborazo'dan belirgin bir biçimde daha yüksek olduğunu göstermiştir. Hatta
Andlar'da bile, aralarında en yükseği 6,959 metre ile
Aconcagua olan çok sayıda daha yüksek dağ ve volkan bilinir.
Yeryüzü'nün merkezine mesafe
Yeryüzü'nün merkezinden ölçüldüğünde Chimborazo Dünya'nın en yüksek noktasıdır. Bunun sebebi gezegenin kusursuz bir küre olmaması,
ekvatordaki yarı çapının
kutuplardaki yarı çapından büyük olan bir elips olmasıdır. Yeryüzünün merkezi baz alındığında 6.384.557 metre mesafe ile Chimborazo (1° güney meridyeni) ,
Everest Dağı'nın (29° kuzey meridyeni) 6.382.414 metrelik mesafesini iki kilometreden daha fazla bir farkla geçer.
Etimoloji
''Chimborazo'' adının kökeni ile ilgili çeşitli teoriler mevcuttur. Bunlardan biri
Cayapa dilindeki kadın - ''Schingbu'' - kelimesi ile
Quichua dilindeki (
Quechua'nın lehçesi) buz/kar - ''Razo'' -kelimelerinin kombinasyonundan oluşur ve ''Buz-kadın'' olarak ortaya çıkar. Bir diğeri ise
Jívaro dilindeki ''Chimbo'' taht/tanrı tahtı kelimesinin kombinasyonundan ''Buzlu Tanrı Tahtı'' olarak sonuç verir. Çevresinde yaşayan yerli halk tarafından dağ ''Urcorazo'' olarak da adlandırılır. Quichua kelimesi ''Urcu''-dağ anlamında olup, kısaca ''Buzdan Dağ'' olarak anlaşılır. Yerel mistisizmde ''Taita Chimborazo'' (quichua ''Taita'' : baba),yani ''Baba Chimborazo'' olarak geçerken, ''Ana
Tungurahua'' 'nın kocasıdır.
İlk tırmanış
Dağa ilk tırmanış denemesine
Alexander von Humboldt,
Aimé Bonpland ve
Carlos Montúfar ile
23 Temmuz 1802'de girişir. Yaklaşık olarak 5.600 metre yüksekliğe ulaşırlar (o zamanki tahminleri 5.900 metre olduğu şeklindedir)
. Humboldt'un tırmanış tasvirine, yükseklik hastalığının semptomlarının ilk kesin betimlemelerini borçluyuz. Humboldt, dağda günler geçirir, krokisini çizer ve arka planda dağın olduğu bir şekide kendisini resmettirir. Aralık
1831'de Fransız doğa araştırmacısı
Jean Baptiste Boussingault'ın da denemesi boşa çıkar. Zirveye ilk olarak ulaşan
4 Ocak 1880'de
Edward Whymper,
Jean Antoine Carrel ve
Louis Carrel'den oluşan bir İngiliz-İtalyan halat takımıdır. Güneybatı kanadında, 5000 metrede buzulların altında bulunan korunma kulübesine, ilk tırmanışçının onuruna "Edward-Whymper-Kulübesi" adı verilmiştir. Birçok eleştirmen başarılı ilk tırmanıştan şüphe duyduğu için Whymper, aynı yıl yeni bir rota üzerinden (batıda Pogyos'dan) iki Ekvadorlu ''David Beltrán'' ve ''Francisco Campaña'' ile beraber dağa tekrar tırmanır.
Kaynaklar
Vikipedi
