Bonobo hakkýnda bilgi

{Taksonomi <!------- AD/BÝLÝMSEL AD -------> | Ad = Bonobo | Bilimsel ad = Pan paniscus | Ýlgili takson = Tür | Ýlgili otorite = Schwarz, 1929 <!---- IUCN KIRMIZI LÝSTESÝ ----> | Kýrmýzý Liste kategorisi = EN | Kýrmýzý Liste sürümü = 2.3 | Kýrmýzý Liste sayfasý = 15932 <!----------- RESÝM ------------> | Resim = Bonobo.jpg | Ek resim = | Resim altý = <!--- BÝLÝMSEL SINIFLANDIRMA ---> | Üst alem = Eukaryota | Alem = Animalia | Þube = Chordata | Sýnýf = Mammalia | Takým = Primates | Familya = Hominidae | Cins = Pan <!----------- EK/NOT -----------> | Ek baþlýk = | Ek metin = | Not = <!------ DAÄžILIM HARÝTASI ------> | Harita = Daðýlým haritasý | Harita resmi = Bonobo distribution.PNG | Harita altý = }} Bonobo ''(Pan paniscus '', Primates (primatlar) takýmýnýn Hominidae (büyük insansý maymunlar) familyasýna dahil ''Pan'' (þempanze) cinsini oluþturan iki türden biridir ve yakýn geçmiþe dek daha çok "pigme þempanze" ya da "cüce þempanze" adlarý ile anýlmýþtýr. ''Pan'' cinsinin diðer türü olan ''Pan troglodytes'' (adi þempanze), iki türün daha iri yapýlý olanýdýr ve "þempanze" adý daha çok bu türü ifade etmek için kullanýlýr. Bu maddede ise bu konuda artýþ göstermekte olan eðilim tercih edilmiþ ve "þempanze" terimi ''Pan'' cinsini (dolayýsýyla da o cinsi oluþturan iki türü birden) ifade edecek þekilde kullanýlmýþtýr. Bonobo, Belçika'daki Tervuren müzesinde bulunan ve genç bir þempanzeye ait olduðu düþünülen bir kafatasý üzerinde çalýþan ABD'li anatomi uzmaný Harold Coolidge tarafýndan 1928'de keþfedilmiþtir. Ancak tür otoritesi olarak, bu konudaki bulgularý 1929'da bilimsel yayýn haline getiren Alman Ernst Schwarz kabul edilmiþtir. Bu tür, dik duruþu, anaerkil ve eþitlikçi toplum yapýsý ve bu toplum içinde de cinsel etkinliðin belirgin rolü gibi özelliklerle dikkat çeker. Cüce þempanze ya da Bonobo ( Pan Paniscus), bugün nesillerinin tükenmesi tehlikesi ile karþý karþýya olan yüzlerce canlý türünden biridir. Cüce þempanzelerin ilginç hatta insanýn genel bakýþ açýsýna göre "uçlarda" yaþam tarzý, kültür kavramýnýn sadece insanlara ait olan bir olgu olmadýðýný ve yaþamýn, sosyal boyutta bile nasýl çeþitlilik gösterebildiðine güzel bir örnek. Demokratik Kongo Cumhuriyeti sýnýrlarý içinde yaþayan cüce þempanzeler diðer bir adýyla Bonobolar, ana erkil toplum yapýsýna sahipler. Diþiler arasýnda örgütlenme genel þempanze türünde olduðundan farklý olarak baskýn bir özellik göstermekte. Erkekler arasýndaki iþbirliðinin düzeyi diþilere nazaran oldukça düþük. Öyle ki diþi bireye bir erkek tarafýndan saldýrý olur ise diþilerden oluþan bir gurup, erkek saldýrganý saf dýþý etmekte hiç zorlanmýyor. Fakat erkek bireye yapýlan bir saldýrýya, erkek þempanzeler tarafýndan topluca bir karþýlýk verildiði gözlenmemiþ. Bu örneðe bakarak þiddetin bonobolar arasýnda yaygýn olduðunu düþünmeyin tam tersine bonobolarýn en az þiddete baþvuran memeli olduðunu öne süren bilim adamlarý mevcuttur. Bunun nedenleri aþaðýdaki gibi özetlenebilir: Bonobo toplumunda seks, bir üreme aracý olmanýn ötesinde sosyal bir davranýþ özelliði gösterir. Hatta sosyal yaþamýn çok önemli bir parçasý olduðunu söylemek mümkündür. Her ne kadar cinsellik bizim sosyal yaþantýmýzda da büyük etkilere neden olan bir olgu olsa da, bonobolarýn hayatýnda cinselliðin kullanýldýðý boyut insalardakindan epey farklý, belki de baþarýlý demek daha doðru olur. Bunun ana nedeni, cinselliðin bizim hayatýmýzda aþýrý bastýrýlmýþ içgüdülerin bir tezahürü olarak varolmasý. Oysa bonobolarda cinsellik, erkek ve diþi arasýnda sosyal dengelerin kurulmasýnda önemli rol oynayan sosyal bir davranýþ özelliði göstermekte. Bonobolar insanlar gibi yüz yüze çiftleþebiliyor ve yine insanlar gibi seks yapmanýn üreme dýþýnda bir anlamý olduðu bonobo sosyal hayatýnda da gözleniyor. Seksin her varyasyonu bonobolar tarafýndan uygulanmakta. Seks veya cinsel içerikli hareketler her türlü anlaþmazlýðý çözmekte yahut ödüllendirme amacý ile kullanýlýyor. Ana-oðul dýþýnda her birey birbiri ile çeþitli boyutlarda cinsel oyun oynayabiliyor. Genel þempanze gruplarýnda þiddete baþvurulan durumlarda bonobolar birbirine dokunarak hatta seks yaparak barýþý saðlýyorlar.Bu yüzden genel þempanze toplumunda görülen þiddet eðilimi Bonobolarda görülmüyor. Araþtýrmacýlar bonobolar ile genel þempanze türü arasýndaki farkýn þempanze ile insan arasýndaki fark kadar olduðunu ileri sürüyorlar. Bonobolar genetik açýdan bize en yakýn primat türü olarak kabul ediliyor. Genel þempanze bireylerinden daha kýsalar, iskelet ve kas yapýlarý da farklýlýk gösteriyor. Özellikle kas ve iskelet sistemi insansý atalarýmýza benzer özellikler gösteriyor. Bir þempanze türü olarak kabul edilen Bonobolar hakkýnda araþtýrmalar ilerledikçe farklý bir sýnýflamaya koyulmalarý konusunda daha fazla ikna edici veriler elde ediliyor. Hayvanbilimci Frans B. M. de Waal, insanoðlunun geçmiþini anlamak için þempanzeler, bonobolar ve insanýn içinde bulunduðu üçlünün araþtýrýlmasýnýn temel olacaðýný söylemiþtir. ==Sýnýflandýrma== Bilimsel adý Homo p. paniscus olan Bonobo, DNA verilerine göre Homo sapiens ile yüzde 98 oranýndan fazla benzerler, insanlara gorillerden daha çok yakýndýrlar. Ýnsan ve þempanze genleri DNA kritik bölgeleriyle ilgili baþka bir çalýþmada yüzde 99.4 benzer olduklarý bulunmuþtur. En son DNA kanýtlarý Bonobo ve genel þempanze türlerinin birbirlerinden bir milyon yýldan az bir zaman önce ayrýldýklarýný göstermektedir. Þempanzeler insanlarla en son ortak atadan yaklaþýk altý milyon yýl önce ayrýlmýþlardýr. Homo sapiens dalýndan baþka hiç bir tür yaþamadýðý için her iki þempanze türü insanlarýn yaþayan en yakýn akrabalarýdýr. ==Kaynak==

http://sefalet.blogspot.com/2005_12_01_archive.html ==Yararlanýlan yabancý kaynaklar==

http://www.primates.com/bonobos/bonobosexsoc.html

http://members.tripod.com/uakari/pan_paniscus.html

http://williamcalvin.com/teaching/bonobo.htm

---

Bu makale, online kullanýcý topluluðu tarafýndan oluþturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nýn Türkçe versiyonu Vikipedi'deki Bonobo maddesinden kopyalanmýþtýr. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansý ilkeleri kapsamýnda özgürce kullanýlabilir.