B ios; (Basic Input-Output System) (Basit ya da Temel Giriş-Çıkış Sistemi).
Eprom adı verilen bir
yonga üzerinde
Rom Bellek (Read Only Memory, tr: Salt Okunur Bellek) biçiminde yer alan bir tür
yazılımdır.
Bilgisayar açıldığı anda
işlemciye tüm diğer
donanımları sırasıyla tanıtır. Donanımların temel iletişim protokollerini belirler. İşletim sisteminin başlangıç öğelerinin Herhangi bir sürücüden (
H.d.d,
CD-ROM vb.) yüklenmesini sağlar.
İşletim sistemi çalışırken donanım ve işletim sistemi arasındaki ilişkileri düzenler.
Çalışması
Basic input output system (temel giriş çıkış sistemi)nin kısaltması olarak okunan BİOS,
işletim sistemiyle
donanım arasındaki bütün bağımsız sürücü programlarını yönetir. Donanım üreticileri verir
sürücüleri, her işletim sistemine özgü olarak. İşletim sistemleri farklı yapılardaki
PC'lerde çalışabilir (
Windows Mac'te, Mac Windowsta), ancak farklı donanımları işletim sistemine tanıtan BİOS'tur. Bellekte çalışan bir arabirimdir ki, işletim sistemi ile donanım arasındaki, sürücüler toplamını içeren yazılımdır. Bir kısmı
ROM denilen bellek
çiplerine yüklüdür. Bios'un üç kaynağı vardır: 1. Anakarttaki ROM (read only memory: salt okunur bellek) çipi:
klavye,
disket sürücü,
sabit sürücü,
seri port ve
paralel portların sürücüleri), 2.Adaptör kartındaki ROM, 3.
Diskten yüklenen sürücüler.
Anakarttaki BİOS sistemi çalıştıran ilk sürücü yazılımıdır.BİOS bütün sürücüleri içermez, birçok ek kart takıldığında bunların içindeki ROM'un kodunu okuyarak işletim sistemi açılmadan önce sürücüyü yükler.
BİOS'la
CMOS (complementary metal oxide semiconductor)
RAM karıştırılmamalıdır. (1) Anakart biosu bir çipte sabittir. CMOS RAM denilen ve pille çalışan ve anakartta ayrıca bulunan RTC/NVRAM (gerçek zamanlısaat/kalıcı bellek: REAL TİME CLOCK/NONVOLATİLE MEMORY) sayısal bir saat çipidir.
Bios setup'a girmek için PC'yi açtıktan sonra ekranda ilk görünen ve belleği saydıran ve BİOS bilgisini görüntüleyen ekrandayken F takımından bir tuşa basıldığında bios setup'a girilir. Burada fabrika ayarları önceden kuruludur, bu ayarlar değiştirilirse, değişiklik
CMOS RAM'a işlenir ve her açılışta bios bu bilgileri okuyarak açılışı yönlendirir. BİOS şu işlevlere sahiptir:
:
Bütün anakartlarda ROM BİOS yazılımı yüklü bir çip vardır, ilk açılışta
POST (power on self test) ekrana gelir:
işlemci,
bellek,
çipseti,
video adaptörü,
disk denetleyicileri,
disk sürücüleri,
klavye temel bileşenlerinin test edilmesidir. Sürücü yükleme hataları burada belli olur. Mesela MBR'de hata varsa, DİSK BOOT FAİLURE,
açılış sektörünü bulamadım diye uyarır.
BİOS Setup: Sistem ayarları ekranıdır.
Açılış yükleyicisi: Disk sürücüleri okuyan ve geçerli bir ana açılış sektörüne bağlanan yükleyici. Bu sektörde işletim sisteminin temel dosyaları bulunur. İşletim sistemleri,açılış yükleyicisindeki temel dosyaları genellikle
MBR'ye yazarlar.
Linux'un açılış yükleyicisi olarak kullandığı programlardan
GRUB, başka platformların açılış yükleyicisini de okutabilir.
Salt okunurdur yani üzerine yazılamaz , ROM kalıcı belleği, güç kesilse bile silinmez,açılış yönergelerini depolar. Sıkça sanıldığı gibi ROM VE RAM zıt anlamlı değildir (2).
Ekran sürücüleri diskten yüklenmez, ROM'dadır, çünkü PC açılırken sürücüler yüklenmemişse ekran görünmez, klavye çalışmaz ve hiçbir sisteme girilemez.
:
ROM çipleri dört çeşittir:
ROM (salt okunur), PROM, (programlanabilir), EPROM (silinebilir), EEPROM (Flash ROM, elektrikle silinebilir).
Son teknikte kullanılan
Flash ROM'ların özelliği çipin karttan çıkarılmadan, hatta
bilgisayar kasası açılmadan proglamlanabilmesidir. Güncellenmiş ROM'un
anakart üreticisinin sitesinden indirilerek yüklenmesi BİOS terfii için yeterlidir.
AMI, Award, Phoenix gibi büyük bios üreticileri tanınmıştır ve birçok
OEM bağımsız olarak kendi ROM'larını üretmektedir. (3).
==Yazılım Üreticileri==
Phoenix Technologies
Award Software ( 1998'de Phoenix bünyesine katılmıştır.)
Insyde Software
Micro Id research (MRBIOS)
General Software
Ami (American Megatrends)
Dipnotları
1 Mueller: 2001, s. 327 vd.
2 Mueller, a.g.e.
3 Mueller, a.g.e., s. 339
Kaynaklar
Scott Mueller, ''Herkes İçin PC Donanım Bakım Kılavuzu'', Çev. Mehmet Çömlekçi, Alfa Y., İst. 2001.
Bu makale, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu
Vikipedi'deki Bios maddesinden kopyalanmıştır. Bu makale,
GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında özgürce kullanılabilir.
