Amfora, gövdesinden daha ince olan boyun kısmının altında dibe doğru daralak sonlanan iki
kulplu, antik dönemlere özgü bir çeşit Yunan çömleği.
Form ve tarihçe
Kelime kökeni olarak "amphi" yani çift taraflı anlamında ve "pherei" yani tapınak kökenli sözcüklerden geldiği söynelenbilir.En çok kullanılan amphoralar yunan amphoralarından önce akdenize hakim olan kavimlerin amphoralarıdır.Boyun kısmının gövde ile dik açı yapacak şekilde birleştiği (boyunlu amfora) veya bu birleşimin düzgün bir eğri ile devam ettiği (tek parça amfora) iki ayrı formu bulunmaktadır.
Boyunlu amforanın, MÖ 9 yüzyılda, tek parça olanın ise MÖ 7. yüzyılda kullanımına başlanmıştır. MÖ 6 - 2. yüzyıllar arasında Tanrıça
Athena onuruna düzenlenen şenliklerde içi
zeytinyağıyla doldurulmuş siyah renkli ve üzerinde figürler olan amforalar kullanılırdı. Günümüze, çeşitli çağlardan çeşitli formlarda ulaşan amforalar, tahıl,
zeytin, zeytinyağı ve
şarap taşımak için kullanılmış olup, özellikle Roma döneminde şarap taşımak amacıyla çok sayıda amfora üretilmiştir.
Şarap amforaları,
Attika ölçüsüne göre 39 litredir. Büyük boy amforalar genellikle mezar taşı veya cenaze törenlerinde kullanılmak üzere yapılmışlardır.
Pontik amforalar
Karadeniz Bölgesi'nde,
Sinop, antik çağda amfora üretim ve ihracat merkeziydi. Arkeolojik kazılarda Boztepe yarımadasında Zeytinlik ve Nisiköy’de MÖ 3. yüzyıla, Demirci koyunda ise MS 3 - 4. yüzyıla ait amforalar bulunmuştur.
Ölçü birimi olarak
Eski Yunanca’dan
Latinceye geçen bir ölçü birimi olup 48
sextarius değerindedir (25.36 litre)
Anabasis’te, Karadeniz’in yerli halklarından birisi olan
Mossioniklerin,
yunus balığı yağı sakladıkları küplerin adı olarak geçmek-tedir:
“Ayrıca tuzlanarak küplere bastırılmış yunus balığı eti, çanaklarda yunus yağı vardı”
Etimoloji
Latince amphora <
Antik Yunanca ἀμφορεύς (amphoreús, amphiphoreús)
Antik Yunanca'da, ''phoreús'' taşıyan ve ''amphi'' her ikisi, iki yanlı, çepeçevre anlamındadır.
Kaynakça
Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2. Cilt. Heyamola Yayıncılık. Istanbul. 2005. ISBN 975-6121-00-9.
KSENOPHON. (1998), Anabasis. Sosyal Yayınlar. 2. Baskı. İstanbul
WHITE, J. W. & MORGAN, M. H. (1896), An illustrated Dictionary to Xeno-pon’s Anabasis. Ginn & Company. Boston
